تصویرگری تاریخ ایران؛ پل ارتباطی نوجوانان با قهرمانان ملی
به گزارش خبرگزاری تسنیم، مجموعه «سرداران ایرانزمین» به قلم خواندنی مهدی میرکیایی و تصویرگری سید حسامالدین طباطبایی، تلاشی جدی برای بازآفرینی تاریخ ایران برای مخاطب نوجوان است؛ مجموعهای که از آریوبرزنِ هخامنشی آغاز میشود و تا سرداران دفاع مقدس امتداد مییابد. این مجموعه، زندگی سرداران بزرگ ایران را در دورههای گوناگون تاریخی ــ از باستان و مبارزه با استعمارگران اسپانیایی، پرتغالی و انگلیسی گرفته تا مشروطه، انقلاب اسلامی و جنگ تحمیلی ــ در قالب روایت داستانی و تصویرگری دنبال میکند.
«سرداران ایرانزمین» که برگزیده جشنواره کتاب کودک و نوجوان و دارنده چهار لاکپشت پرنده است، با چاپ رنگی و کاغذ گلاسه از سوی دفتر کودک و نوجوان نشر امیرکبیر منتشر شده و میکوشد قهرمانان ملی را به زبانی قابل لمس و الهامبخش به نوجوانان معرفی کند؛ قهرمانانی که میتوانند جایگزین الگوهای وارداتی و پوشالی شوند و تاریخ را از سطح اطلاعات به تجربهای زیسته نزدیک کنند.
از آریوبرزن تا فرماندهان دفاع مقدس؛ مواجهه نخست با «سرداران ایرانزمین»
سید حسامالدین طباطبایی، تصویرگر مجموعه «سرداران ایرانزمین»، درباره نخستین مواجههاش با این پروژه میگوید:«ابتدا تصورم این بود که قرار است با مجموعهای درباره سرداران معاصر روبهرو شوم. یکی از دوستان قدیمیام گفت متنی برایت میفرستم، بخوان و نظرت را بگو. وقتی متن را دیدم، متوجه شدم روایت از آریوبرزن شروع میشود و تا سرداران دفاع مقدس ادامه دارد.»
او تأکید میکند که متنها برای نوجوان نوشته شده بود و توانسته با آن ارتباط برقرار کند: «اوایل نگران بودم که این متن به سبک نقاشی من نخورد، اما هرچه جلوتر رفتیم، با مشورتهایی که انجام شد، دیدیم کار دارد خوب پیش میرود و این نگرانی کمکم برطرف شد.»
این تصویرگر که قبل از این مجموعه، حدود 200 کتاب تصویرگری کرده بودم، با اشاره به سختی کارهای تاریخی توضیح میدهد: «کار تاریخی مثل فیلم تاریخی است؛ هم سخت است، هم پرهزینه. من قبلاً کارهای قرآنی، مذهبی و مربوط به ائمه را انجام داده بودم، اما این مجموعه به من اجازه داد وارد فضای اساطیری، حماسی و در عین حال مستند شوم.»
طباطبایی اضافه میکند: «اینجا با لوکیشنها، زمانها و اقلیمهای متفاوتی روبهرو بودیم؛ جنوب، شمال، جنگل، جبهه، دریا. خیلیها حاضر نشدند این کار را بپذیرند، اما من قبول کردم و تا آخرش هم ایستادم و از نتیجه راضیام.»
تصویر و روایت؛ نیاز همیشگی نوجوان
طباطبایی با اشاره به زیست تصویری نسل امروز میگوید: «اکنون بچهها و حتی بزرگترها از نظر دیدن تصویر خیلی غنی شدهاند. با رسانه و فضای مجازی مدام تصویر میبینند، اما این تصور که دیگر نیازی به تصویرگری کتاب نیست، اشتباه است.»
این مجسمهساز و نقاش تأکید میکند: «این تصاویر رسانهای نیاز نوجوان به داستانسرایی و تصویرگری را ارضا نمیکند. هرچه ارتباط کودک و نوجوان را بیشتر به سمت روایت و تصویر ببرید، تشنگیاش بیشتر میشود. این نیاز هیچوقت تمام نمیشود.»
ملاحظات تربیتی در تصویرگری سرداران
این تصویرگر درباره ملاحظات تربیتی مجموعه سرداران ایران زمین توضیح میدهد: «متنهایی که خواندم از نظر اخلاقی مسئلهای نداشت، برای همین کار من سخت نبود. اما از نظر تربیتی، سعی کردم تصویرها سادهتر باشد.»
او میگوید: «در بعضی جاها حس میکردم دارم تصحیحگر متن میشوم، البته نه اینکه متن را تغییر بدهم؛ بیشتر در تصویر. دوست داشتم نوجوان بتواند از دوبعدی کاغذ عبور کند، برود توی کشتی، جنگل، میدان نبرد و فضاها را حس کند.»
طباطبایی اضافه میکند:«میخواستم با رنگها و تصویرها، یک جور جادوی بصری کنار ادبیات داستانی شکل بگیرد.»
قهرمانانی که نوجوان از آنها نترسد
او درباره تصویر قهرمانان میگوید: «خودم وقتی نوجوان بودم، تصویرهای خیلی رئالیستی از قهرمانها را میدیدم؛ عضلات اغراقشدهای که آدم را از داستان عقب میانداخت.»
طباطبایی تأکید میکند: «در این مجموعه سعی کردم با تلفیق نقاشی قهوهخانهای ایرانی و یک زبان کودکانه، قهرمانها دستنیافتنی نباشند. نمیخواستم بچه بگوید من هیچوقت نمیتوانم این را بکشم.دوست داشتم نوجوان بعد از دیدن تصویر بگوید من هم میتوانم.»
طباطبایی با اشاره به کمتوجهی به این مجموعه در زمان انتشار میگوید: «آن موقع که کتابها چاپ شد، خیلی به آن پرداخته نشد. اگر همان زمان معرفی درست، افتتاحیه و حمایت نهادی میشد، اثرگذاریاش خیلی بیشتر بود.»
او با این حال تأکید میکند: «امسال که دیدم تصاویر این مجموعه در برنامههایی مثل «شاد» دوباره دیده میشود، خیلی خوشحال شدم. این یعنی این کار هنوز زنده است و ظرفیت اثرگذاری دارد.»
ادامه مسیر روایت تاریخی برای نوجوانان
آثار روایتهای تصویرمحور با تمرکز بر تاریخ ایران، بار دیگر مسیر خود را با مجموعه «روزی روزگاری ایران» ادامه دادهاند؛ مجموعهای که با محوریت روایت داستانی 9 جنگ مهم و تأثیرگذار تاریخ ایران تولید شده و بهزودی توسط بخش کودک و نوجوان انتشارات امیرکبیر (کتابهای شکوفه) منتشر و روانه بازار نشر خواهد شد.
این مجموعه تلاش دارد تاریخ را از دل رخدادهای سرنوشتساز و جنگهای بزرگ ایران، به تجربهای روایی و ملموس برای نوجوانان تبدیل کند. تصویرگری آن را مریم فاضلی، عاطفه فتوحی، مریم محمودیمقدم، زهرا جعفری سرابی و زهرا زرینپور بر عهده دارند و در حال حاضر چهار جلد نخست با عناوین «این دالان به کدام خانه میرسد»، «باید راز گنجینه را به من بگویی»، «تو سرزمین ایران را نخواهی دید» و «روزی که همه کلاهشان را آتش زدند» در مرحله نهایی آمادهسازی و چاپ قرار دارند. پنج جلد دیگر این مجموعه نیز پس از پایان مراحل طراحی و تصویرگری، بهزودی منتشر خواهند شد.
انتهای پیام/
