آیا اشارات زیرکانه کوبریک به رازهای اپستین سرش را بر باد؟
به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم ، با اوجگیری دوباره جنجالهای مرتبط با پرونده جفری اپستین، رمز و رازهای پیرامون آخرین فیلم استنلی کوبریک، «چشمان کاملاً بسته»، بار دیگر به صدر توجهات رسانهای و فرهنگی بازگشته است. مرگ زودهنگام کوبریک، تنها شش روز پس از نمایش نسخهٔ اولیه فیلم و پیش از اکران عمومی، فضای مهآلود و پرسشبرانگیز اثر را دوچندان کرد؛ پرسشهایی که از سال 1999 تاکنون همچنان در رسانهها و مستندها بازتولید میشوند.
کوبریک که به ساخت آثار رازآلودی مانند «2001: ادیسه فضایی» و «درخشش» شهرت دارد، در آخرین اثرش رمزی عجیب و غریب گذاشته است؛ رمزی که مرگ زودهنگام او درست شش روز پس از نمایش نسخهٔ اصلی فیلم و پیش از اکران عمومی، ابهامات را تشدید کرد و باعث شد تا از سال 1999 تاکنون دربارهٔ ابعاد این پرونده نوشته و مستند ساخته شود.
جفری اپستین
اما چرا اپستین با فضای آخرین فیلم او، یعنی شاهکاری رازآلود و پیچیده، «چشمان کاملاً بسته»، مرتبط دانسته میشود؟ علت اصلی را باید در سکانس معروف عمارت مخفی جستوجو کرد؛ جایی که دکتر هارفورد با بازی تام کروز در آیینی خاص شرکت میکند. او که از فضای عجیب و هراسآور آنجا شوکه شده، ناگهان توسط رهبران آیین در میان جمعی از افراد با ماسک و پوششهای سیاه احضار میشود؛ ماسک از چهرهاش برداشته میشود و با تهدید دربارهٔ افشای آنچه دیده، اخراج میشود. دیرهنگام به خانه بازمیگردد و در کمال ناباوری یکی از ماسکها را کنار بالشت همسرش مییابد؛ نشانهای از جدی بودن تهدید تا درون خانه و خانواده.
نمایی از فیلم چشمان کاملاً بسته
به باور رسانههای خارجی که درباره این پرونده تحقیق و مطالعه دارند، این محفل، همان جمع مخفی قدرتمندان و ثروتمندان است که آیینی لذتمحور را با بهرهگیری از زنانی در موقعیتهای اقتصادی و اجتماعی پایینتر برگزار میکنند.
در زمان اکران، این سکانسها بهعنوان بازنمایی لژهای فراماسونری یا آیینهای شیطانی خوانده میشد؛ اما با افشای پروندهٔ اپستین و شباهتهای آشکار میان محافل خصوصی او و آنچه در فیلم نمایش داده شده، این احتمال جدی مطرح شد که کوبریک تقریباً 27 سال قبل هشدارهایی دربارهٔ محافل خصوصی و قاچاق جنسی داده است .
درست است که فیلم کوبریک دارای پیرنگهای دیگر است و اساساً دربارهٔ راز، تردید و سوءظن در روابط زناشویی است، اما ورود به محفل مذکور فضای فیلم را به تریلری رازآلود و جنسی تبدیل میکند تا به اهمیت بنیهٔ خانواده و عشق در تحکیم روابط بپردازد. در سکانس پایانی، آلیس همسر دکتر هارفورد با بازی نیکول کیدمن از عشق و علاقهاش به دکتر میگوید و هر دو به این نتیجه میرسند که باید در کنار هم زندگی کنند. جالب آنکه زوج کیدمن و کروز که در آن زمان زوج واقعی بودند و کوبریک عمداً این انتخاب را کرده بود، خیلی زود از هم جدا شدند؛ نکتهای که خود به لایههای پیچیدهٔ متن و زندگی واقعی بازیگران میافزاید.
یکی از جدیدترین مستندهایی که درباره سینمای کوبریک و جنبههای رازآلود فیلم “چشمان کاملاً بسته” ساخته شده است
نکته مهم درباره این توجه فزاینده نسبت به کوبیرک، چشمان کاملاً بسته و اپستین را باید نشانهٔ بیاعتمادی عمومی به قدرت و لایههای زیرین آن دانست. وقتی افکار عمومی بیش از هر زمان دیگری متوجه فساد شبکههای قدرت میشود، تماشای «چشمان کاملاً بسته» این باور را تقویت میکند که دستهای آلوده به فساد در اشکال مختلف در قدرت نفوذ و گسترش دارند.
شباهت دیگر میان فیلم و پروندهٔ اپستین در بازنمایی تصویری است: همانگونه که سکانس آیین جمعی، قاچاق جنسی را به مراسمی با لایهٔ زیباییشناسانه بدل میکند، اپستین نیز با تکیه بر مظاهر ثروت—جتهای خصوصی، جزایر اختصاصی، خدمات لوکس—چهرهای بزکشده بر جنایاتش مینشاند. و از آن جالبتر که هر کس تلاش میکرد رازهای جزیره را افشا کند، با ارعاب و تهدید به سکوت واداشته میشد؛ وضعیتی که در «Eyes Wide Shut» نیز بازتاب یافته است. جدای از تهدید و ارعابی که هارفورد میشود، زنی که در مراسم به نوعی خود را گروگان او میکند کشته میشود. حتی برخی از تحلیلها مرگ افرادی مانند مایکل جکسون را نیز به دلیل اشارات ضمنی که محافل و مجامع مخفی در اشعارش داشته و همچنین صحبتهای وی در برخی سخنرانیها درباره آنها میدانند.
نمایی از جزیره لاکچری اپستین
برخی تحلیلها حتی به وجود صحنههایی در فیلم اشاره دارند که به قاچاق جنسی کودکان مربوط میشوند و گمان میرود کوبریک مجبور به حذف یا سانسور آنها شده باشد. شواهد و اسناد نشان میدهند کوبریک نسخهٔ کاملی از فیلم را برای مدیران برادران وارنر نمایش داد که با اعتراض آنها مواجه شد و او مدت زمانی را از فیلم حذف کرد؛ گمانههایی که دربارهٔ نمایش صحنههایی مرتبط با این موضوع مطرح شدهاند، هرچند تأیید قطعی نشده است. این قضیه را «راجر اوری» نویسنده فیلم «داستان عامهپسند» سال گذشته در گفتوگو با «جو روگن» پادکستر معروف آمریکایی از زبان کسانی که در اولین نمایش «چشمان کاملاً بسته» حضور داشتند، بیان کرده است که در یوتیوب میتوان آن را تماشا کرد.
در هر حال، کوبریک که در نمایش رازآلودگی و ساختارهای نمادین تبحر داشت—از لحظهٔ ورود فضانورد آمریکایی به ماه تا رازهای «درخشش» و «ادیسه»—با آخرین فیلم خود حیات سینمایی خاصی برای خود رقم زد که دههها بعد نیز محل پرسش و واکاوی است. او تنها بهخاطر جنبههای فرمی و زیباییشناختی مورد توجه نیست؛ بلکه کاشتها و نشانههایی که دربارهٔ فرهنگ غرب، دین، مدرنیته و اخلاق در آثارش قرار میدهد، او را بهعنوان سینماگری فلسوف و آگاه معرفی کرده است؛ فیلمسازی که دغدغهٔ آگاهیبخشی و نقد اجتماعی در ذات آثارش حضور دارد.
پروندهٔ اپستین و بازخوانی «چشمان کاملاً بسته» نشان میدهد چگونه هنر و واقعیت میتوانند در هم تنیده شوند و چگونه یک اثر سینمایی میتواند به آینهای برای بازتاب و نقد ساختارهای قدرت بدل شود. پرسشها همچنان پابرجا هستند و هر بار که پردهای کنار میرود، لایهای تازه از ابهام و معنا آشکار میشود.
نویسنده: حمید صنیعی منش
انتهای پیام/
