نقطه رهایی از «جنگ سخت» در ایستگاه «معیشت»
به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، سال 1404 برای جمهوری اسلامی ایران، سال آزمونهای دشوار در عرصههای نظامی و امنیتی بود؛ نبردی که از لایههای سخت فراتر رفته و اکنون ساحت «ذهن و روان» و «معیشت» جامعه را هدف گرفته است. در میانه این تلاطمات، تأکید دوباره بر محوریت اقتصاد در شعار سال، نشان از بازتعریف لایههای دفاعی کشور دارد،
برای واکاوی نسبت میان اقتدار نظامی و کارآمدی اقتصادی و همچنین بررسی راهکارهای تقویت تابآوری اجتماعی در برابر عملیات روانی دشمن، بهسراغ دکتر شریف لکزایی، عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی رفتیم. ایشان با نگاهی آسیبشناسانه به الگوی فعلی حکمرانی، معتقد است ریشه بسیاری از شکافهای موجود را باید در گسست میان کارگزاران و توده مردم جستوجو کرد، مشروح این گفتگوی تفصیلی در ادامه از نظر میگذرد.
تسنیم: جناب دکتر لکزایی، با عنایت به تجربه سهگانه نبردهای نظامی و امنیتی در سال 1404، تحلیل جنابعالی از استمرار و اصرار بر محوریت «اقتصاد» در شعار سال چیست؟ آیا میتوان چنین انگاشت که در مقطع کنونی، کارآمدی مدیریتی و ثبات معیشتی، راهبردیترین لایه دفاعی کشور در مواجهه با تهدیدات ناهمتراز محسوب میشود؟
دکتر لکزایی: بسم اللّه الرّحمن الرّحیم. صمیمانهترین درودها و تبریکات خویش را بهمناسبت حلول سال نو و شمیم عید سعید فطر ابراز میدارم. امید آن دارم که سال پیشِرو، با نصرت الهی و پیروزی رزمندگان اسلام در برابر جبهه کفر قرین گردد و ایران مقتدر از غبار تهاجمات اخیر، سربلند و پیروزمند خارج شود. در تبیین پرسش نخست پیرامون گذار از امنیت سخت بهسوی امنیت نرم، باید اذعان داشت که این موضوع از اهمیتی بنیادین برخوردار است. بهزعم بنده، دغدغه اصیلی که در سنوات اخیر همواره مورد مداقه و تأکید رهبر معظم انقلاب بوده، مسئله معیشت و کالبد اقتصادی جامعه است؛ چرا که با نگاهی منصفانه باید پذیرفت که در این ساحت، کُمیتِ تحقق آرمانهای انقلاب اسلامی لنگ میزند.
اگرچه جمهوری اسلامی در ساحت اقتدار نظامی و لایههای امنیت سخت، به پیشرفتهایی شگرف و تحسینبرانگیز دست یافته است، اما در سپهر اقتصاد و عرصهای که مستقیماً با حیات و معیشت توده مردم گره خورده است، نیازمند اتخاذ تصمیماتی خطیر، نوین و مقتدرانه هستیم. این ساحت، دقیقاً همان گلوگاهی است که بروز چالش در آن، منجر به ایجاد شکافهای عمیق اجتماعی گشته و ترمیم آن ضرورتی گریزناپذیر است، لذا سخن ما نفی امنیت سخت نیست، بلکه تأکید بر این است که امنیت نرم در ابعاد اقتصادی، سیاسی و فرهنگی باید همتراز و همزمان مورد اهتمام قرار گیرد. بهنظر میرسد تجارب ارزشمند و موفق ملی در صنایع راهبردی همچون هوافضا و موشکی، باید بهمثابه یک الگوی مدیریتی به سایر عرصهها، بهویژه بخش اقتصاد، تسری یابد.
بنده بر این باورم که ایران، سرزمینی تهیدست یا فاقد منابع نیست؛ بلکه مامِ میهن بهتناسب جمعیت و گستره جغرافیایی خویش، واجد ظرفیتهای بالقوه و قوتهای بیشماری است که باید با تدبیر به قدرت ملی مبدل گردد و ضعفهای موجود را جبران نماید. سوگمندانه باید گفت تداوم برخی رانتها، تبعیضهای ناروا، تصمیمات ناصواب و فراتر از همه، «ترکفعلها» در لایههای مدیریتی، موجب مضاعف گشتن دشواریها و سنگینی بارِ معیشت بر گرده مردم شده است.
در برهه کنونی، ایران از منظر امنیت سخت در موضعی استوار قرار دارد. گواه این مدعا، ایستادگی سههفتهای در نبرد اخیر است که با ورود به هفته چهارم تهاجمات ائتلاف غربی ـ صهیونیستی، ایران نهتنها مقاومت نموده، بلکه ضربات سهمگینی نیز بر پیکره دشمن وارد آورده است، این پیروزیها نشان از قوت ما در لایههای سخت دارد، اما ضرورت دارد که همین روحیه و نگاه راهبردی در تمامی ارکان اجرایی تجلی یابد. مدیریت کلان کشور باید به دست توانمند نخبگانی سپرده شود که واجد ایدههای نوآورانه و بومی هستند تا سامانبخشی به جامعه را بهنحو احسن محقق سازند،
اگر بخواهم سخن خویش را در یک گزاره موجز خلاصه کنم، باید بگویم چالش بنیادین ما در شرایط فعلی، «بحران کارآمدی در تأمین معیشت جامعه» است، ازاینرو، اولویت نخست نظام باید معطوف به اصلاح فرایندهای مدیریتی، نظارتی و تصمیمسازی در حوزه اقتصاد باشد تا بتوانیم از تنگنای تهدیدات موجود با صلابت عبور نماییم.
تسنیم: آقای دکتر، در پیامهای نوروزی و بیانات اخیر مقام معظم رهبری آیتالله امام سیدمجتبی حسینی خامنهای، بر مفاهیمی چون «وحدت عجیبی که وجود دارد» تأکید ویژهای شد، با توجه به شرایط حساس کنونی و تهاجماتی که علیه کشور صورت گرفته است، این انسجام و تابآوری اجتماعی را چگونه تحلیل میکنید و موانع اصلی تحقق کامل این «اتحاد مقدس» از نظر شما چیست؟
دکتر لکزایی: پیرامون محور دوم، باید اذعان داشت که موضوع وحدت و تابآوری ملی در اتمسفر کنونی جامعه، از اهمیتی حیاتی برخوردار است. همانگونه که رهبر معظم انقلاب بر وجود «وحدتی شگرف» تأکید ورزیدند، پیشتر نیز رهبر شهید انقلاب بر لزوم صیانت از این «اتحاد مقدس» اشارت داشتند؛ چرا که کلید گشایش بسیاری از انسدادهای کشور، در گرو همین پیوند وثیق میان آحاد ملت نهفته است. اگر مدعی شویم که با تکیه بر این نگرش و تحکیم وفاق ملی، بسیاری از معضلات کشور مرتفع خواهد گشت، سخنی بهگزاف نگفتهایم. بدیهی است که هرچه انسجام و همبستگی اجتماعی عمیقتر گردد، دشمن در نیل به مقاصد شوم خویش در عرصههای گوناگون، ناکامتر خواهد ماند،
بنده بر این باورم که اگر تجربه گرانسنگ بسیج در دوران دفاع مقدس، نبرد 12روزه و کارزار اخیر را که در تقارن با ماه مبارک رمضان به وقوع پیوست، واکاوی کنیم، درخواهیم یافت که ظرفیت همبستگی و تابآوری در جامعه ما بسیار والاست و این پتانسیل قادر است نهتنها در ساحات امنیتی، بلکه در حل معضلات معیشتی نیز گرهگشا باشد، با این همه، سوگمندانه باید گفت در سپهر اقتصاد بهگونهای عمل شده که گویی نقشآفرینی مردم به حاشیه رانده شده است. آن بسیج عمومی که برای صیانت از تمامیت ارضی شکل گرفت، باید با همان گستره در حوزه اقتصاد نیز تجلی یابد، البته تحقق این امر منوط به رفع موانع بازدارنده است؛ وجود رانتهای ناعادلانه و تبعیضهای ساختاری، از جدیترین موانعی است که میتواند منجر به گسست اجتماعی گردد،
در این راستا، بنده معتقدم باید به اندیشه امام موسی صدر رجوع کرد که سه عنصر کلیدی «احترام متقابل»، «اعتماد متقابل» و «اطمینان متقابل» را زیربنای انسجام معرفی میکردند. ایجاد این فضا میان اقشار مختلف، بسترساز حل بسیاری از چالشهای سیاسی، اقتصادی و فرهنگی خواهد بود.
تسنیم: پیام نوروزی بهصراحت از قصد دشمن برای خدشه به «ذهن و روان» مردم از طریق عملیات رسانهای سخن میگوید، بهنظر شما، رسانهها و نخبگان چگونه میتوانند بدون نادیده گرفتن نقاط ضعف، مانع از تبدیل شدن مطالبات اقتصادی به بحرانهای امنیتی شوند؟
دکتر لکزایی: در جهان معاصر و بهویژه در جغرافیای منطقه، رسانه بهمثابه رکنی بیبدیل در زیست سیاسی و اجتماعی تجلی یافته است. اگر در سدههای گذشته مطبوعات را قدرت چهارم مینامیدند، امروزه در پرتو گستردگی فناوری، هر گوشی هوشمند بهمثابه یک تریبون و رسانه مستقل عمل میکند که قادر است هر انگارهای را در ابعاد جهانی بازتاب دهد، از این منظر، رسانه از اهمیتی بنیادین برخوردار است و حجم انبوه رسانههای معاند که علیه تمامیت ایران فعالیت میکنند، مؤید این واقعیت است که بخشی از شکافهای موجود، محصول عملیات روانی در عرصه رسانه است، با این حال، باید توجه داشت که عنصر «صداقت» زیربنای اصلی نفوذ رسانهای است؛ راهبرد رسانههایی همچون بیبیسی بر این استوار است که با ارائه نودونه درصد اخبار صحیح، در لحظات سرنوشتساز، آن یک درصدِ موردنیاز برای تأمین منافع خویش را به ذهن مخاطب القا کنند، در نقطه مقابل، رسانههای داخلی، صداوسیما و مطبوعات ما مکلفاند بر مدار صداقت حرکت کنند و با انعکاس سلایق گوناگون و نقدهای سازنده، بستر همبستگی اجتماعی را فراهم آورند. اگر سخن و عمل کارگزاران ما واجد عنصر صداقت باشد، آن تثلیث «احترام، اعتماد و اطمینان» که پیشتر اشاره شد، محقق خواهد گشت،
جامعه ایران با تکثر مذهبی و قومی خویش، نیازمند رسانهای است که مأمن تمامی مطالبات باشد، از این طریق میتوان نگاههای امنیتی را بهسوی عرصههای صنفی و فرهنگی سوق داد و از تعمیق شکافها ممانعت کرد؛ چرا که ارائه دیدگاههای نخبگانی با سلایق مختلف، مایه ارتقای اجتماعی و کاهش نقاط ضعف خواهد بود.
تسنیم: اشاره به حضور غیررسمی میان مردم و شنیدن انتقادات اقتصادی در محیطهایی مانند تاکسی، نشاندهنده اهمیت «فهم بیواسطه» از متن جامعه است. این الگوی ارتباطی چهپیامی برای مسئولان اجرایی در جهت تدوین «نسخه علاج کارساز» برای مشکلات اقتصادی دارد؟
دکتر لکزایی: اشارت حضرت معظمله در پیام نوروزی مبنی بر درک عینی و بیواسطه از متن جامعه، حاوی پیامی راهبردی برای نظام حکمرانی ماست، این موضوع که مدیران ارشد بتوانند فهمی اصیل و فارغ از فیلترهای اداری از بطن جامعه کسب کنند، ضرورتی گریزناپذیر است. بنده بر این باورم که «فهم بیواسطه»، امروزه حلقه مفقوده حکمرانی در کشور ماست. سوگمندانه بسیاری از مدیران، در حصارِ حلقههای محدودی از مشاوران و همفکران محاصره گشتهاند که این امر آنها را از درک واقعیات تکثرگرایانه جامعه محروم میسازد. حضور بیتکلف در مساجد، استفاده از وسایل نقلیه عمومی همچون مترو و اتوبوس و مراوده با مردم در تاکسی، موجب میگردد مطالبات و معضلات اجتماعی با دقتی مضاعف فهم گردند.
مدیری که سالها از تجربه سفر با قطار یا اتوبوس بینشهری و حضور در فضاهای عمومی شهر بیبهره بوده، قطعاً از درک ظرافتهای معیشتی جامعه قاصر خواهد بود. در اندیشه امام موسی صدر، مفهومی تحت عنوان «کارگزار تنها» مطرح شده است؛ کارگزاری که با محدود کردن حلقه اطرافیان خویش و گسست از توده مردم، در تنهایی بهسر میبرد، فرجامی جز شکست نخواهد داشت. سیاستهایی که بر پایه فهم جامع از مطالبات اقشار گوناگون بنا نشوند، در مرحله اجرا نیز با بنبست مواجه خواهند شد؛ چرا که اعتماد و اطمینان عمومی را با خود همراه ندارند، لذا پیام این رویکرد به کارگزاران، لزوم گذار از ارتباطات صوری بهسوی پیوند عملی و نزدیک با آحاد جامعه است.
تسنیم: با تأکید بر سیاست روابط حسنه با همسایگان (بهویژه پاکستان و افغانستان)، اشتراکات معنوی و اقتصادی چگونه میتواند مانع از موفقیت ترفندهای «پرچم دروغین» صهیونیستی در مرزهای شرقی و غربی ما شود؟
دکتر لکزایی: در تبیین این محور، باید میان مفاهیم «ایرانِ تمدنی»، «ایرانِ فرهنگی» و «ایرانِ سیاسی» تمایز قائل شد. راهبرد حکیمانه مقام معظم رهبری مبنی بر تقویت مناسبات با کشورهای حوزه تمدنی ایران، بسیار حائز اهمیت است. ما با این سرزمینها واجد اشتراکات عمیق زبانی، مذهبی و قومیتی هستیم که علیرغم جداییهای سرزمینی ناشی از سیاستهای استعماری، پیوندهای معنوی و فرهنگی آنها همچنان مستحکم باقی مانده است. بنده با استناد به تجربه زیسته خویش در منطقه سیستان و بلوچستان، شهادت میدهم که تمایلات اقتصادی و فرهنگی میان ملتهای منطقه بهشدت نیرومند است،
اگر این پتانسیل عظیم در مسیر صحیح هدایت گردد، خود به بزرگترین سد دفاعی در برابر اقداماتِ ضدامنیتی دشمنان بدل خواهد شد. متأسفانه ما در مرزهای شرقی با پاکستان و افغانستان، علیرغم وجود ریشههای مشترک، آنگونه که شایسته است از این ظرفیتها بهره نبردهایم. حیات و معیشت بخشهایی از این کشورها از دیرباز با ایران گره خورده است و ما میتوانیم در عرصههایی همچون انرژی، سوخت و تبادلات علمی، حضور جدیتری ایفا کنیم. تقویت مناسبات از طریق نخبگان، اقوام و طوایف مرزنشین و برگزاری رویدادهای فرهنگی مشترک، منجر به ثبات و پایداری منطقه خواهد شد. یقیناً تعمیق روابط اقتصادی به تحکیم پیوندهای فرهنگی میانجامد و این چرخه، مانع از آن میشود که دشمن با ترفندهای گوناگون، امنیت مرزهای ما را تحتالشعاع قرار دهد. این رویکرد، روابط را از ساحت امنیتی به ساحتهای صنفی، اقتصادی و فرهنگی ارتقا خواهد داد.
انتهای پیام/+
