آیتالله رشاد: بیانیه گام دوم را باید بهمثابه سند حکمرانی دانست
مهر نیوز mehrnews
مرداد ۲۶, ۱۴۰۵
004
به گزارش خبرنگار مهر، آیتالله علیاکبر رشاد، رئیس شورای حوزه علمیه تهران و رئیس پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، عصر امروز در آیین بزرگداشت امام مجاهد شهید که در حوزه هنری برگزار شد، با اشاره به جایگاه فکری و تاریخی بیانیه گام دوم انقلاب اسلامی، این بیانیه را یک سند حکمرانی برای چله دوم انقلاب دانست و گفت: باید درباره مبانی و دلالتهای فکری بیانیه گام دوم سخن گفت؛ چراکه این بیانیه در حقیقت یک سند حکمرانی برای مرحله دوم انقلاب است.
وی اظهار کرد: این بیانیه از سوی بزرگمردی صادر شده است که خود در تعبیرش از «چله دوم انقلاب» سخن گفته است؛ شخصیتی که در طول ۴۴ سال در رأس هرم قدرت و سیاست در جمهوری اسلامی، در منطقه، در جبهه مقاومت و در مقیاس جهانی، بهعنوان کنشگری فوقالعاده تأثیرگذار در مسائل بینالمللی قرار داشت.
رئیس پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی افزود: باید ببینیم از کسی با چنین جایگاهی، آیا سندی از این جنس صادر شده است که بتوان آن را با بیانیهای که در سال ۱۳۲۰ و پس از فرار رضاخان صادر شد، مقایسه کرد؛ بیانیهای که در حقیقت مطلع انقلاب بود.
آیتالله رشاد ادامه داد: بیانیه گام دوم در حقیقت کتیبه آغاز یک انقلاب دیگر در امتداد انقلاب اسلامی سال ۱۳۵۷ است؛ انقلابی که با این بیانیه پوست انداخت و وارد گام جدیدی شد.
وی با اشاره به فرایند تدوین بیانیه گام دوم گفت: این بیانیه حاصل یک فرایند پیچیده و طولانی بود که در آن حدود ۱۰ هزار نفر از نخبگان کشور، اعم از دانشگاهیان، حوزویان و مدیران، مشارکت داشتند و در تولید این سند همکاری کردند.
رئیس شورای حوزه علمیه تهران تصریح کرد: اما در نهایت، این سند را یک نفر نوشته است؛ همانگونه که یک نفر میتواند خطبه فدکیه را ایراد کند و همان یک خطبه برای دلالت بر حقانیت، عصمت و عظمت حضرت زهرا(س) کافی باشد؛ همانگونه که وجود مبارک امیرالمؤمنین(ع) برای اثبات حقانیت رسالت حضرت ختمیمرتبت(ص) کفایت میکند.
وی گفت: این بیانیه نیز برای بیان عظمت این مرد عظیم و تاریخی کفایت میکند.
آیتالله رشاد با اشاره به سالها معاشرت و آشنایی با رهبر شهید انقلاب اظهار کرد: ما زمان زیادی با ایشان معاشرت داشتیم، اما به کسانی میمانیم که در دامنه کوه دماوند زندگی میکنند و عظمت این کوه را به دلیل نزدیکی و همجواری، آنگونه که باید درک نمیکنند. گویی ما در فاصلهای بسیار نزدیک از چنین شخصیت بزرگی قرار داشتیم و از شناخت کامل عظمت او بازماندهایم.
وی افزود: باید ببینیم برای ایران، اسلام و انقلاب چه کاری از دست ما برمیآید و از ظرفیت اساتید محترمی که در این جلسه ارائه بحث خواهند داشت، استفاده کنیم.
رئیس پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی با اشاره به ضرورت مطالعه منظومه فکری رهبر شهید انقلاب گفت: اجباراً باید عرض کنم که این مجموعه را در مجموع و با تمرکز بر محورهای مختلف مورد مطالعه قرار دادهام. باید این سند را بهعنوان خوانش فقیه بزرگ و برجستهای که آن را تولید کرده است، بررسی کرد.
آیتالله رشاد ادامه داد: در جلسهای که به مناسبت سالگرد شهادت و عزت ایشان برگزار خواهد شد، باید منظومه فکری را تکمیل کنیم. مجموعه آثار ایشان حدود هزار و ۸۰۰ صفحه است و در آن، وجوه پنهان و مکتوب و ناشناختهای از جمله اضلاع هندسه شخصیتی این امام شهید وجود دارد.
وی با بیان اینکه یکی از وجوه برجسته شخصیت رهبر شهید انقلاب، فقاهت ایشان است، گفت: بسا اگر این شخصیت را بررسی کنیم، به این نتیجه برسیم که وجه برجسته ایشان فقاهت است؛ اما فقاهتی متفاوت، کارآمد و اثرگذار که هنوز بسیاری از ابعاد آن مورد مطالعه و توجه قرار نگرفته است.
رئیس شورای حوزه علمیه تهران تصریح کرد: اگر بخواهید یک متن را صرفاً از منظر یک فقیه بخوانید، ممکن است در نگاه نخست چیز زیادی فراتر از یک متن فقهی در آن نبینید؛ اما اگر بدانید که این متن را از سکوی فکری و اندیشگی یک فقیه میخوانید و بدانید چنین متنی از سوی چنین شخصیتی صادر شده است، درک شما از دلالتهای آن متفاوت خواهد بود.
وی با اشاره به ضرورت توجه به قواعد فقه نظام اظهار کرد: در مباحث مربوط به فقه نظام و فقه نظامات، درباره قواعدی که برای فقه نظام و فقه گشا لازم است، بحث کردهایم. یکی از این قواعد، در واقع قاعده تکلیف است.
آیتالله رشاد افزود: قواعد فقهی در تعریف مشهور، فروع کلیه فقه هستند؛ اما ما به دسته دیگری از قواعد نیاز داریم که بتوانند مبانی جامعهپردازی و تمدنسازی قرار بگیرند و در نهایت به دولتسازی منتهی شوند.
وی با بیان اینکه دولتسازی قله این فرایند است، گفت: ما هنوز دولت اسلامی را نساختهایم. این همان مضمونی است که رهبر شهید انقلاب نیز بر آن تأکید داشتند و میفرمودند آنچه داریم، نظام را عوض کردهایم؛ یعنی در انقلاب، دولت حاکم را تغییر دادهایم، اما هنوز با دولت اسلامی فاصله داریم.
رئیس پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی
محسن صمیمی: ادامه داد: برای ساختن دولت اسلامی، مقدمات فراوانی لازم است. نخست باید آحاد انسانها ساخته شوند و این آحاد هویت واحد پیدا کنند و به جامعه تبدیل شوند. سپس جامعه باید بستر تولید یک تمدن شود و در ادامه، دولت اسلامی مطلوب شکل بگیرد.
وی تأکید کرد: دولتسازی اولین مقام این فرایند نیست. تا آحاد ساخته نشوند، تا این آحاد هویت واحد پیدا نکنند و به جامعه بدل نشوند و تا این جامعه بستر تولید یک تمدن نشود، دولت اسلامی مطلوب تحقق پیدا نمیکند.
آیتالله رشاد با اشاره به ضرورت امتسازی گفت: اولین قدم، ساختن امت است. آیات قرآن نیز بر این موضوع دلالت دارد. وقتی میفرماید «یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا»، در واقع مخاطب، مؤمنانی هستند که باید در قالب یک امت اسلامی هویت پیدا کنند.
وی افزود: اگر کسی از ایران امروز به کشورهای دیگر مهاجرت کند، باید این مسئله را از منظر جامعهشناختی، سیاسی و امنیتی بررسی کرد. اینکه فردی بدون دلیل مشخص از کشور خارج شود یا فردی برای تحصیل برود و بازگردد، موضوعی است که باید آثار و پیامدهای آن بررسی شود.
رئیس شورای حوزه علمیه تهران تصریح کرد: اگر بتوانیم این مسائل را کنار هم بچینیم و تحلیل کنیم، خواهیم دید که چه اتفاقاتی در حال رخ دادن است. این مسائل میتواند ذیل جامعهشناسی و حکومتسازی قرار گیرد.
وی با اشاره به موضوع تمدنسازی اسلامی اظهار کرد: در بیانیه گام دوم، بحث تمدنسازی مطرح شده است. باید تمدن اسلامی ساخت و این یک دستور قرآنی است. نمیتوان تصور کرد که آیات قرآن صرفاً احکام فردی را بیان میکنند.
آیتالله رشاد با انتقاد از نگاه حداقلی به احکام اجتماعی اسلام گفت: برای مثال، اگر آیهای درباره زکات حکمی را بیان میکند، این حکم فرعی و جزئی است و تخطی از آن حرام است. اما آیا اگر جامعهای به یک تکلیف اجتماعی عمل نکرد، میتوان گفت چون در ظاهر یک حکم فردی انجام نشده، مسئولیتی متوجه جامعه نیست؟
وی ادامه داد: آیا این آیات صرفاً توصیه اخلاقی هستند؟ خیر؛ این آیات حکم را بیان میکنند و باید تعبیرات خبری را به لسان انشا و تکلیف فهم کرد. دهها دلیل قرآنی و روایی وجود دارد که نشان میدهد اجرای این احکام یک تکلیف است.
رئیس پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی با اشاره به جایگاه نماز در منظومه اجتماعی اسلام گفت: نماز را ببینید. ممکن است کسی به مسجد برود و نماز بخواند، اما این نماز اگر از سایر ابعاد اجتماعی و سیاسی اسلام جدا شود، آن چیزی نیست که خداوند خواسته است.
وی برای توضیح این موضوع به دیدگاه آیتالله بروجردی اشاره کرد و گفت: مرحوم آیتالله بروجردی، آن مرد عظیم، فقیه مجدد و احیاگر و نابغه، در کجا درباره نماز جمعه بحث کرده است؟ آیا میتوان برای نماز، یک نظام سیاسی و اجتماعی مستقل قائل نبود؟
آیتالله رشاد تصریح کرد: نمازی که بتواند با سکولاریسم سازگار شود و در قلب آن قرار گیرد و انسان بتواند در یک زیست سکولاریستی با رضایت و آرامش زندگی کند، آن نماز، در سطح زیست سکولاریستی، مجبور است به نماز تبدیل شود؛ در حالی که نماز مورد نظر اسلام، از زندگی اجتماعی و نظام سیاسی و تمدنی اسلام جدا نیست.
