سختترین تصمیم؛ چهکسی جای احمد نجفی بنشیند؟
به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، «کارآگاه علوی» از آن نامهایی است که برای بخشی از مخاطبان تلویزیون با تصویر احمد نجفی گره خورده است؛ مجموعهای که سالها از پخش فصلهای نخست آن میگذرد و حالا پس از نزدیک دو دهه دوباره به تلویزیون برگشته است. اینبار اما بهنام تشکر در نقش کارآگاه علوی ظاهر شده و احمد نجفی نیز در نقشی متفاوت به قصه بازگشته است؛ تغییری که طبیعتاً یکی از مهمترین پرسشهای این بازگشت به شمار میرود.
فصل سوم در شرایطی ساخته شده که سلیقه مخاطب و ساختار سریالهای پلیسی نسبت به سالهای گذشته تغییر کرده و احیای یک برند قدیمی، هم فرصت است و هم ریسک. «کارآگاه علوی 3» قرار است ضمن حفظ فضای تاریخی و پلیسی مجموعه، پروندههایی پیچیدهتر را روایت کند.
درباره چرایی بازگشت این مجموعه، انتخاب بهنام تشکر، حضور دوباره احمد نجفی، دشواری احیای یک سریال خاطرهانگیز و استفاده از ظرفیتهای تاریخی و وضعیت ژانر پلیسی در تلویزیون با پرویز امیری، تهیهکننده «کارآگاه علوی 3»، گفتوگو کردهایم.
«کارآگاه علوی» چرا بعد از این همه سال برگشت؟
«کارآگاه علوی» از آن مجموعههایی است که بخش مهمی از هویت آن با احمد نجفی گره خورده است. چرا بعد از این همه سال، تصمیم گرفتید دوباره سراغ چنین برندی بروید؟
احیای یک اثر قدیمی، زمانی میتواند جواب بدهد که فقط به خاطره گذشته تکیه نکند. «کارآگاه علوی» برای بخشی از مخاطبان خاطرهانگیز است و طبیعتاً همین خاطره، سرمایهای است که نمیتوان آن را نادیده گرفت. در سالهای اخیر این نگاه در تلویزیون جدیتر شده که برخی مجموعههایی که در گذشته مخاطب خودشان را داشتهاند، دوباره مورد توجه قرار بگیرند. «کارآگاه علوی» هم یکی از همین موارد بود.
اما از ابتدا برای ما روشن بود که نمیتوانیم همان سریال چند دهه قبل را دوباره بسازیم. نزدیک 30 سال گذشته، مخاطب تغییر کرده، شیوه روایت تغییر کرده و حتی مخاطب امروز آثار پلیسی بسیار بیشتری دیده است. بنابراین باید هم هویت «کارآگاه علوی» حفظ میشد و هم زبان روایت با امروز فاصله نداشت.
سختترین تصمیم؛ چه کسی جای احمد نجفی بنشیند؟
احتمالاً مهمترین ریسک فصل سوم، انتخاب بازیگری بود که قرار است جای احمد نجفی را در ذهن مخاطب بگیرد. این انتخاب چقدر سخت بود؟
خیلی سخت! شاید یکی از اصلیترین دغدغههای تولید همین مسئله بود. وقتی یک شخصیت سالها با یک بازیگر شناخته شده، انتخاب بازیگر جدید همیشه با مقایسه همراه است. مخاطب چهره و جنس بازی قبلی را به خاطر دارد و طبیعتاً بازیگر جدید را با همان تصویر ذهنی میسنجد.
ما چند ماه روی این موضوع کار کردیم. گزینههای مختلفی مطرح شدند و حتی با بعضی از آنها تا مراحل جدی پیش رفتیم، اما در نهایت به نتیجه نرسیدیم. در نهایت بهنام تشکر انتخاب شد؛ انتخابی که طبیعتاً ساده نبود، چون باید بازیگری پیدا میکردیم که هم بتواند ویژگیهای اصلی شخصیت علوی را منتقل کند و هم صرفاً نسخهای از بازی احمد نجفی نباشد.
بهنام تشکر قرار نبود احمد نجفی دیگری باشد
بهنام تشکر چه چیزی داشت که او را برای نقش انتخاب کردید؟
ما فصلهای اول و دوم را دوباره دیدیم و روی ویژگیهای خود شخصیت تمرکز کردیم. «علوی» فقط یک کارآگاه نیست؛ شخصیت باید برای مخاطب جذابیت و نوعی شیرینی داشته باشد و در عین حال وجه جدی و حرفهای خودش را حفظ کند. این ویژگی را در بهنام تشکر دیدیم.
طبیعی است که خود ایشان هم درباره مقایسه با احمد نجفی نگرانیهایی داشته باشند. این مقایسه اجتنابناپذیر است. اما قرار نبود او احمد نجفی را تقلید کند. قرار بود «علوی» را با مختصات یک بازیگر جدید و برای مخاطب امروز تعریف کند.
چرا احمد نجفی دیگر کارآگاه علوی نیست؟
یک سؤال مهمتر؛ چرا اصلاً احمد نجفی را در نقش اصلی نگه نداشتید؟
بخشی از مسئله به شرایط خود آقای نجفی برمیگردد. ایشان درگیر پروژه «سلمان فارسی» هم بودند و از سوی دیگر شرایط سنی باعث میشد حضور مستمر و سنگین در نقش محوری یک سریال برایشان دشوارتر باشد. از طرف دیگر، از نظر داستانی نیز میخواستیم به نسل جدیدی از مخاطبان نزدیک شویم.
مخاطبی که امروز «کارآگاه علوی 3» را میبیند، الزاماً فصلهای قبلی را ندیده است. بنابراین باید قصهای طراحی میکردیم که بدون نیاز به شناخت گذشته هم قابل دنبال کردن باشد.
علوی بازنشسته شد؛ نسل جدید وارد پروندهها شد
در فصل سوم، شخصیت علوی بازنشسته شده و برادرزاده او ادامهدهنده مسیر اوست. این تغییر صرفاً یک راهحل برای جایگزینی بازیگر بود یا از ابتدا بخشی از قصه محسوب میشد؟
هر دو جنبه را داشت. از یک طرف باید محدودیتهای واقعی تولید را در نظر میگرفتیم و از طرف دیگر میخواستیم داستان منطقی داشته باشیم. نمیتوانستیم صرفاً بازیگر را عوض کنیم و انتظار داشته باشیم مخاطب هم بدون سؤال آن را بپذیرد.
به همین دلیل، در داستان هم این تغییر نسل را تعریف کردیم. علوی به مرحلهای رسیده که بازنشسته شده و حالا نسل جدید وارد میدان میشود. از طرفی حضور احمد نجفی باعث میشود مخاطب قدیمی احساس نکند با یک اثر کاملاً بیارتباط با گذشته مواجه است.
آیا پروندههای «کارآگاه علوی» واقعاً از تاریخ آمدهاند؟
یکی از جذابیتهای این مجموعه، ترکیب تاریخ و پرونده جنایی است. چقدر از پروندههای واقعی آن دوره در شکلگیری داستانها استفاده شده است؟
حسن هدایت در این زمینه مطالعات زیادی دارند و با فضای تاریخی و پروندههای آن دوره آشنا هستند. این شناخت در نگارش فیلمنامه تأثیر داشته است. قرار نبود تاریخ صرفاً یک دکور باشد. اتفاقات اجتماعی و سیاسی آن دوره باید در قصه حضور داشته باشند و روی پروندهها اثر بگذارند.
طبیعتاً سریال یک اثر داستانی است و نمیتوان انتظار داشت همه اتفاقات عیناً بازسازی اسناد تاریخی باشند، اما اطلاعات و فضای آن دوره در شکلگیری قصهها مورد توجه قرار گرفته است.
چرا تلویزیون از ژانر پلیسی فاصله گرفت؟
یک سؤال جدیتر؛ چرا با وجود علاقه مخاطب به داستانهای پلیسی و معمایی، تلویزیون در سالهای اخیر کمتر سراغ این ژانر رفته است؟
تولید هر ژانری تابع شرایط و سیاستهای تولید است. در سالهای مختلف موضوعات و اولویتهای متفاوتی در تلویزیون وجود داشته و همین مسئله روی تعداد آثار پلیسی هم تأثیر گذاشته است. البته ژانر پلیسی همچنان مخاطب خودش را دارد. در دنیا هم آثار جنایی و معمایی بخش مهمی از تولیدات تلویزیونی هستند.
در ایران هم اگر قرار باشد تلویزیون مخاطب متنوع داشته باشد، باید ژانرهای مختلف را تجربه کند. نمیتوان همیشه روی چند گونه محدود ماند.
چرا معماها باید پیچیدهتر شوند؟
شما از تغییر ذائقه مخاطب میگویید. مشخصاً چه چیزی در «کارآگاه علوی 3» تغییر کرده که فکر میکنید برای مخاطب امروز جذابتر است؟
مخاطب امروز خیلی بیشتر از گذشته با آثار پلیسی و جنایی داخلی و خارجی مواجه شده است. بنابراین دیگر نمیتوان پروندهای را طوری طراحی کرد که مخاطب از همان چند دقیقه اول بفهمد قاتل یا عامل اصلی چه کسی است.
در فصل سوم تلاش کردیم پروندهها پیچیدهتر باشند و اطلاعات را به شکلی در اختیار مخاطب قرار دهیم که امکان حدس زدنهای مختلف وجود داشته باشد. مهم این است که مخاطب احساس نکند پاسخ معما از ابتدا جلوی چشمش بوده است.
«کارآگاه علوی 3» قرار است مخاطب قدیمی را راضی کند یا مخاطب جدید را؟
این سریال برای کدام مخاطب ساخته شده؛ کسانی که با احمد نجفی و فصلهای قبلی خاطره دارند یا نسلی که اصلاً «کارآگاه علوی» را نمیشناسد؟
برای هر دو. اگر فقط به مخاطب قدیمی فکر کنیم، ممکن است اثر برای نسل جدید جذاب نباشد. اگر هم تمام گذشته را کنار بگذاریم، دیگر «کارآگاه علوی» معنای خودش را از دست میدهد.
ما تلاش کردیم این دو را کنار هم قرار دهیم؛ حضور احمد نجفی یک پل برای مخاطب قدیمی است و تغییر شخصیت اصلی و ساختار پروندهها هم تلاش میکند مخاطب جدید را وارد قصه کند.
اینکه چقدر موفق بودهایم، در نهایت مخاطب باید قضاوت کند.
احیای برند یا تکرار خاطره؟
یک خطر همیشه درباره بازگشت مجموعههای قدیمی وجود دارد؛ اینکه تلویزیون به جای خلق اثر تازه، صرفاً سراغ خاطرات گذشته برود. «کارآگاه علوی 3» چطور قرار است گرفتار این دام نشود؟
این خطر وجود دارد. احیای یک برند نباید به معنای تکرار گذشته باشد. اگر قرار باشد فقط همان دیالوگها، همان فضا و همان ساختار را دوباره اجرا کنیم، مخاطب امروز دلیلی برای دنبال کردن آن ندارد.
به نظرم ارزش احیای یک اثر قدیمی زمانی است که گذشته را بشناسیم اما در گذشته متوقف نمانیم. «کارآگاه علوی» هویت خودش را دارد، اما روایت فصل سوم باید بتواند مستقل هم دیده شود.
پروندهای که قضاوتش با مخاطب است
اگر بخواهید در یک جمله «کارآگاه علوی 3» را برای مخاطبی که هنوز سریال را ندیده توصیف کنید، چه میگویید؟
این سریال تلاش کرده یک شخصیت و فضای شناختهشده را از گذشته به امروز منتقل کند، بدون اینکه صرفاً گذشته را تکرار کند. ما سعی کردیم فضای تاریخی، پروندههای جنایی و شخصیتمحوری را کنار هم قرار دهیم و قصهای بسازیم که مخاطب را تا پایان هر پرونده درگیر نگه دارد.
اما در نهایت، درباره موفقیت سریال ما نمیتوانیم حکم بدهیم؛ این مخاطب است که باید بگوید «کارآگاه علوی 3» توانسته خاطره گذشته را به یک تجربه تازه تبدیل کند یا نه.
انتهای پیام/
