جنگ و لزوم صیانت از نوجوانان در برابر فضای مجازی

به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، جمعی از فعالین حوزه کودک و نوجوان در بیانیه‌ای بر حفاظت از نوجوانان در برابر فضای مجازی در شرایط ویژه مانند جنگ تأکید کردند. این بیانیه که به امضای جمعی از پزشکان، روانشناسان و فعالان حوزه کودک و نوجوان رسیده، بدین شرح است:

با درود و احترام؛
ما جمعی از متخصصین و فعالین حوزه کودک و نوجوان، ضمن ابراز قدردانی از مدافعان غیور میهن عزیزمان و خداقوت به پدران و مادران فداکاری که در این روزهای پرالتهاب، در سنگرهای مختلف مشغول تلاش و مبارزه هستند، بر آن شدیم تا بر اساس رسالت حرفه‌ای و تکیه بر منابع علمی معتبر، بیانیه‌ای را جهت آگاهی‌بخشی به والدین و درخواست مطالبه از مسئولین محترم صادر نماییم.
1. رسالت پزشکی و حساسیت دوره نوجوانی

هدف کلان طب اطفال، ارتقای سلامت همه‌جانبه کودکان و نوجوانان است. از این رو، متخصصین باید علاوه بر مسائل بیولوژیک، به تغییرات محیطی، روانی-اجتماعی، فرهنگی و سیاسی که برسلامت و رفاه خانواده ها تأثیر می‌گذارد، توجه ویژه داشته باشند (1). نوجوانی (10 تا 19 سالگی) مرحله‌ای سیال و به ‌شدت تأثیرپذیر از عوامل اجتماعی و محیطی است (2,3). نوجوانان امروزی در محیطی غنی از رسانه‌ها بزرگ می‌شوند که قوی‌ترین معلمان آن‌ها محسوب می‌شوند (4,5).

2. مخاطرات رسانه‌های اجتماعی و محتوای خشونت‌آمیز

رسانه‌های اجتماعی با ترکیب «اثر همسالان» و «قدرت رسانه»، محرکی قدرتمند برای شکل‌گیری رفتار نوجوانان هستند (6). قرار گرفتن در معرض بازی‌های ویدئویی و محتواهای خشونت‌آمیز، با افزایش ذهنیت پرخاشگرانه، حساسیت‌زدایی نسبت به رنج دیگران، کاهش همدلی و افزایش برانگیختگی فیزیولوژیک همراه است (7). این محتواها می‌توانند هنجارهای اجتماعی مخرب را ترویج داده و خشونت را با هویت فردی نوجوان پیوند بزنند (6).
3. سندروم صفحات الکترونیک(ESS)  و آسیب‌های جسمی-روانی

پژوهش‌ها نشان می‌دهد استفاده مفرط از فضای مجازی منجر به آسیب‌های جدی می‌شود که یکی از آن‌ها «سندروم صفحات الکترونیک ESS)) » است. این سندروم ناشی از تحریک افراطی مغز است که باعث خاموش شدن بخش‌های مسئول تنظیم برانگیختگی در مغز شده و علائمی چون عدم تنظیم هیجانات، خلق پایین، اختلال در کنترل تکانه، نقص توجه و اختلال خواب را در پی دارد. علاوه بر این، مخاطراتی نظیر چاقی، ضعف بینایی، اضطراب، افسردگی، اعتیاد دیجیتال و کاهش انگیزه برای فعالیت‌های واقعی، آینده تحصیلی و اجتماعی کودک را تهدید می‌کند.
4. رسانه، جنگ و پروپاگاندا

در شرایط بحرانی و جنگ، رسانه‌ها بستری برای انتشار ویدیوی‌های گرافیکی و تبلیغات(Propaganda)  با هدف ایجاد ترس یا جذب نیرو هستند. کودکان و نوجوانان با مشاهده تصاویر سانسور نشده از قربانیان و خشونت‌های افسارگسیخته، دچار آسیب‌های روانی (تروما) شده و حتی ممکن است به سمت فعالیت‌های ضداجتماعی سوق داده شوند (8).

راهکارهای استراتژیک و عملیاتی (مبتنی بر پروتکل‌های نلسون و پژوهش‌های مدرسه-محور):

برای مقابله با آثار سوء فضای مجازی، یک رویکرد چندجانبه و هماهنگ میان ارکان جامعه ضروری است:

– والدین به عنوان خط اول مراقبت:

والدین باید نسبت به خطرات تماشای تصاویر خشونت‌آمیز (شامل ایجاد نگرش‌های پرخاشگرانه، رفتارهای ضداجتماعی، ترس مزمن و حساسیت‌زدایی) آگاه باشند. ضروری است پیش از دسترسی کودک، «ماهیت، میزان و زمینه خشونت» در رسانه بررسی شده و به نوجوان کمک شود تا تصاویر را متناسب با سطح تکامل فکری خود تحلیل کند.

– متخصصین در نقش مشاوران امین:

متخصصان باید به والدینی که اجازه دسترسی بدون نظارت به تصاویر خشونت‌آمیز شدید را می‌دهند، مشاوره دهند؛ چرا که طبق منابع علمی، این سطح از بی‌توجهی می‌تواند نوعی «سوء‌معامله عاطفی و غفلت»  (Emotional Abuse and Neglect) تلقی شود. همچنین آموزش نگاه نقادانه به واقع‌گرایی و پیامد رفتارهای رسانه‌ای در نوجوانان باید در اولویت باشد.

– تولیدکنندگان محتوا و مسئولیت اجتماعی:

کاهش محتوای خشونت‌آمیز، ترویج مضامین صلح‌طلبانه و اطمینان از اینکه هرگونه خشونت در نمایش، با پشیمانی، مجازات و عدم توجیه همراه باشد، از وظایف اخلاقی تولیدکنندگان است.
– سیاست‌گذاران و نهادهای آموزشی:

نظارت بر تمام اشکال رسانه و اجرای مجازات‌های مناسب برای تخلفات، در کنار گنجاندن «آموزش سواد رسانه‌ای» در برنامه درسی رسمی مدارس الزامی است.  همچنین مداخلات «مدرسه-محور» (School-based intervention) در اوقات فراغت برای تشویق رفتارهای سازنده، از مؤثرترین راه‌های کاهش رفتارهای پرخطر است (3,9)

واکاوی الگوهای جهانی و بن‌بستِ قدرت غول‌های فناوری
کشورهای پیشرفته با درک فوریت موضوع، در حال وضع قوانین برای سال‌های 2025 و2026هستند:   

– استرالیا و مدل جریمه بازدارنده:

این کشور قوانین محدودیت دسترسی برای زیر 16 سال را با هدف محافظت در برابر فشارهای روانی وضع کرده است. جالب توجه است که مجازات‌ها نه متوجه والدین یا کودکان، بلکه متوجه «پلتفرم‌ها» است؛ به طوری که دادگاه می‌تواند جریمه‌های مدنی تا سقف 49.5 میلیون دلار استرالیا را برای شرکت‌های متخلف وضع کند(10).

– نروژ و حاکمیت بر هویت دیجیتال:

نروژ قصد دارد محدودیت سنی را از 13 به 15 سال افزایش دهد. یوناس گار استور، نخست‌وزیر نروژ، در این باره می‌گوید: «کودکان باید از محتوای مضر در رسانه‌های اجتماعی محافظت شوند. این‌ها غول‌های بزرگ فناوری هستند که در مقابل مغزهای کوچک کودکان قرار گرفته‌اند. ما می‌دانیم که این یک نبرد دشوار است، زیرا قدرت‌های بزرگی در اینجا وجود دارند، اما دقیقاً در همین جاست که به سیاست و اقتدار دولتی نیاز داریم»(11). نروژ برای اجرای این قانون بر سیستم هویت دیجیتال(Bank ID  ) تکیه می‌کند.

– ترکیه و نگاه صیانتی:

رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور ترکیه، با لحنی تند هشدار می‌دهد: «برخی از اپلیکیشن‌های اشتراک‌گذاری دیجیتال به ذهن کودکان ما تجاوز کرده‌اند و پلتفرم‌های رسانه‌های اجتماعی، به بیان صریح، به چاه فاضلاب تبدیل شده‌اند» (12). ترکیه اکنون با الزام تایید هویت از طریق درگاه دولت الکترونیک (e-Devlet)، محدودیت زیر 18 سال را پیگیری می‌کند(13).

– مالزی و رویکرد پلتفرم-محور:

دکتر محمد الادیب ساموری، مسئول کمیسیون کودکان مالزی، معتقد است: «ممکن است رویکردهای متفاوتی بر اساس سن، سطح خطر و نوع پلتفرم مورد نیاز باشد. پلتفرم‌های پرخطرتر باید با کنترل‌های سختگیرانه‌تری مواجه شوند»(14).

– فرانسه و صیانت از احساسات ملی:

امانوئل مکرون، رئیس‌جمهور فرانسه، با تأکید بر تسریع روند قانونی برای ممنوعیت زیر 15 سال، بیانیه‌ای صریح صادر کرد: «مغز کودکان و نوجوانان ما فروشی نیست؛ احساسات آن‌ها فروشی نیست و نمی‌توان آن را دستکاری کرد، چه توسط پلتفرم‌های آمریکایی و چه توسط الگوریتم‌های چینی» (15).

یک چالش جهانی: گزارش‌ها نشان می‌دهد ثروت افسانه‌ای میلیاردرهایی چون Mark Zukerbrsg یا Elon Musk باعث شده که جریمه‌های مالی عادی دیگر بازدارنده نباشد. چالش بزرگ نهادهای نظارتی جهان در حال حاضر، یافتن راهکارهایی است که پیامدهای قانونی را برای مردانی که «فراتر از شکست ثروتمند شده‌اند»، واقعاً مهم و اثرگذار جلوه دهد (12).

پیشنهاد نهایی و جمع‌بندی
با عنایت به شواهد فوق، منطقی‌ترین راهکار برای صیانت از نسل آینده ایران اسلامی در سه محور راهبردی خلاصه می‌شود:
– ارتقا سطح سواد و آگاهی جامعه از طریق آموزش : اولویت قراردادن آموزش سواد رسانه و تفکر نقادانه از طریق روش های مداخله در مدارس و با همکاری متخصصین

-اولویت‌دهی به اینترنت ملی: تامین زیرساخت‌های داخلی برای گسترش کیفیت و کمیت خدمات، به گونه‌ای که نیازهای روزمره بدون وابستگی به بسترهای ناامن خارجی و کاملا قانون مند، تأمین شود.

-بازگشایی مرحله‌ای اینترنت جهانی با شرط تایید سن: هرگونه تغییر در سطح دسترسی به اینترنت بین‌الملل باید مشروط به پیاده‌سازی مکانیزم‌های دقیق «تایید سن» (Age Verification) برای نوجوانان باشد تا از بلوغ زودرس، تروماهای جنگی و تخریب هویت ملی جلوگیری شود.

و در نهایت سخن حکیمانه رهبر جوانمان در اربعین رهبر شهیدمان را یادآور می شویم که:

« مراقبت از گوش هایمان در مقابل رسانه های تحت حمایت دشمن یا همسوی با ایشان امری لازم است. مسلما آن رسانه ها خیرخواه کشور و ملت ایران نیستند و این معنا بارها ثابت شده است. بنابراین یا اساسا مواجهه و استفاده از آن ها را ترک کنیم یا اقلا با سوء ظن فراوان با هرچیزی که ارائه میدهند برخورد کنیم.»      والسلام

منابع:

1. Nelson Textbook of Pediatrics-22 Edition, Part1, Chapter 2, Page2, Paragragh2.

2.WHO. Child and Adolescent mental health policies and plans. Geneva: Word Health Organization2005

3.V Patel. Mental health of young people: a global public-health challenge, Lancet 2007;369:1302-13

4. Nelson Textbook of Pediatrics-22 Edition, Part1, Chapter 15.2, Page102, Paragragh12.

5. Nelson Textbook of Pediatrics-22 Edition, Part1, Chapter 15.2, Page106, Paragragh8.

6. Nelson Textbook of Pediatrics-22 Edition, Part1, Chapter 15.2, Page106, Paragragh4.

7. Nelson Textbook of Pediatrics-22 Edition, Part1, Chapter 15.2, Page106, Paragragh2.

8. Nelson Textbook of Pediatrics-22 Edition, Part1, Chapter 15.3, Page108, Paragragh3.

9. Nelson Textbook of Pediatrics-22 Edition, Part1, Chapter 15, Page100, Table15.1.

10.https://www.esafety.gov.au

11.https://www.vg.no

12.https://www.biometricupdate.com

13.https://www.turkiye.gov.tr

14.https://www.bernama.com

15.https://edition.cnn.com

امضا کنندگان :

دکتر زهرا اسمعیلی متخصص کودکان و نوزادان هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران نظام پزشکی163065

دکتر مائده احمدی متخصص کودکان و نوزادان هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران نظام پزشکی187641

دکتر فهیمه عسگریان فوق تخصص نفرولوژی کودکان استادیار دانشگاه علوم پزشکی تهران نظام پزشکی88317

دکتر رقیه گل محمدی متخصص کودکان و نوزادان هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران نظام پزشکی16939

دکتر مجتبی کروبی فوق تخصص نوزادان استادیار دانشگاه علوم پزشکی ایران نظام پزشکی 153887

دکتر فرزانه شفائی فلوشیپ مراقبت های ویژه کودکان استادیار دانشگاه علوم پزشکی یزد نظام پزشکی 144727

دکتر مهسا حاتمی متخصص کودکان و نوزادان هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی گیلان نظام پزشکی 175343

دکتر مریم حیدرآزاد فوق تخصص ایمونولوژی و آلرژی هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز  131309

دکتر زینب کاویانی متخصص کودکان و فوق تخصص نوزادان نظام پزشکی 130774

دکتر سروش ثمری متخصص کودکان و فوق تخصص نوزادان نظام پزشکی 180508

دکتر فاطمه قنبریان متخصص کودکان و نوزادان فوق تخصص نفرولوژی نظام پزشکی 147643

دکتر طیبه قاسم آبادی متخصص کودکان و نوزادان و فلوشیپ آنکولوژی و هماتولوژی نظام پزشکی 179766

دکتر فاطمه سعیدی متخصص کودکان و نوزادان و فلوشیپ نفرولوژی نظام پزشکی 157360

دکتر شادی نوروزعلی پزشک و دکتری تخصصی مشاوره نظام پزشکی 103420

دکتر زینب افضلی متخصص کودکان و نوزادان نظام پزشکی 173493

دکتر مهشید منوچهری متخصص کودکان و نوزادان نظام پزشکی 16692

دکتر بهاره دهقان متخصص کودکان و نوزادان نظام پزشکی 193476

دکتر نفیسه برهانی متخصص کودکان و نوزادان نظام پزشکی 146429

دکتر زهرا خلیلی متین زاده متخصص کودکان و نوزادان نظام پزشکی 17371

دکتر کیمیا ابوالحسنی متخصص کودکان و نوزادان نظام پزشکی 170925

دکتر فاطمه ولی زاده متخصص کودکان و نوزادان نظام پزشکی 187872

دکتر فاطمه عالیانی متخصص کودکان و نوزادان نظام پزشکی 148126

دکتر نگین ترک پور متخصص کودکان و نوزادان نظام پزشکی 154044

دکتر لیلا حمزه لو متخصص کودکان و نوزادان نظام پزشکی 104956

دکتر زهرا رحیم لو متخصص کودکان و نوزادان نظام پزشکی 156106

دکتر فاطمه صراطی متخصص کودکان و نوزادان نظام پزشکی 188136

دکتر رقیه احمدی متخصص کودکان و نوزادان نظام پزشکی 164892

دکتر کوثر شیرزاد متخصص کودکان و نوزادان نظام پزشکی 207280

دکتر حانیه رحمتی دستیار تخصصی کودکان و نوزادان نظام پزشکی 234726

دکتر فاطمه سادات حسینی دستیار تخصصی کودکان و نوزادان نظام پزشکی 234591

دکتر پانیذ دادجو دستیار تخصصی کودکان و نوزادان نظام پزشکی 224983

دکتر سعیده کشاورزی دستیار تخصصی کودکان و نوزادان نظام پزشکی 193542

دکتر فهمیه فداکار هیئت علمی دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی دانشگاه علامه طباطبایی

دکتر زهرا عظیمی متخصص روانپزشکی نظام پزشکی 163314

دکتر فاطمه سالاروند متخصص روانپزشکی نظام پزشکی 137489

دکتر زهرا ابوفاضلی دستیار تخصصی روانپزشکی نظام پزشکی 215157

دکترزهرا مهقانی دکترای روانشناسی تربیتی شماره سازمان نظام 7296

دکتر بنت الهدی زارعی دکترای روانشناسی شماره سازمان نظام 56848

دکتر سیده طیبه خدابخشی دکترای روانشناسی بالینی

دکتر زهرا موحدی نیا دستیار تخصصی طب پیشگیری و اجتماعی نظام پزشکی 152328

دکتر زهرا عبادی متخصص مغز و اعصاب نظام پزشکی 151096

دکتر انسیه برومند دکتری تفسیری تطبیقی پژوهشگر هویت جنسی از منظر قرآن

زهرا شعبان ارشد روانشناسی تربیتی شماره سازمان نظام 4839

مریم اکبری مقدم ارشد روانشناسی شماره سازمان نظام 74232

لیلا سامنی ارشد روانشناسی کودکان استثنایی

سیده زهرا حسینی ارشد روانشناسی بالینی

فاطمه مزینی ارشد روانشناسی بالینی

مریم عطاریان روانشناس بالینی شماره سازمان نظام 6091

زینب سلطانی ارشد روانشناسی معلم آموزش و پرورش

فاطمه آقاپور کارشناس روانشناسی معلم آموزش و پرورش

 انتهای پیام/