مرگ ناجی سفیدپوست؛ چگونه ادبیات ضد نژادپرستی از ترحم به خودباوری رسید؟

به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، «فریاد مرا بشنو»، نوشته میلدرد دی تیلور از جمله آثار در دست انتشار امیرکبیر برای نوجوانان است که با هدف آشنایی این گروه سنی با یکی از معروف‌ترین کتاب‌های ادبیات ضد نژادپرستی آمریکا منتشر می‌شود. این اثر که قرار است با ترجمه ثریا قزل ایاغ به چاپ برسد، داستان زندگی دختری به نام کیسی را در دوران رکود بزرگ و قوانین تبعیض نژادی جیم کرو روایت می‌کند. 

داستان حول محور تلاش خانواده لوگان برای حفظ زمین‌شان می‌گذرد، اما چرا زمین برای خانواده کیسی تا این اندازه اهمیت دارد؟ رویدادهای یک سال پرآشوب ــ سال شب‌سواران و آتش‌افروزی‌ها، سالی که در آن دختری سفیدپوست فقط به‌دلیل سیاه‌پوست بودن کیسی، او را در ملأعام تحقیر می‌کند ــ به کیسی نشان می‌دهد که داشتنِ جایی از آن خود، مایه حیات خانواده لوگان است. این زمین است که به خانواده لوگان شجاعت و غرور می‌بخشد؛ فارغ از اینکه دیگران تا چه اندازه ممکن است آنان را خوار کنند، لوگان‌ها چیزی در اختیار دارند که هیچ‌کس نمی‌تواند از آنان بگیرد.

تیلور نویسنده‌ای آفریقایی‌- آمریکایی است که به‌سبب آثارش درباره مبارزه‌ها و دشواری‌های خانواده‌های آفریقایی‌-آمریکایی در جنوب ایالات متحده شناخته می‌شود.

بسیاری از آثار تیلور بر پایه داستان‌هایی از خانواده‌اش شکل گرفته‌اند که در دوران کودکی و نوجوانی شنیده بود. او گفته است این روایت‌ها چنان در ذهنم روشن و زنده شدند که وقتی متوجه شدم بزرگ‌ترها درباره گذشته صحبت می‌کنند، شروع کردم تمام اعضای خانواده‌ای را که زمانی این زمین را می‌شناختند، در ذهنم مجسم کنم و احساس کنم من هم آنها را می‌شناسم… . 

کتاب تیلور تنها داستان یک خانواده نیست، مروری است بر تاریخ آمریکا و حوادثی که بر سیاه‌پوستان به عنوان فرودستان جامعه رفته است؛ حوادثی که نه تنها املاک این فرودستان را تصاحب می‌کند، بلکه تلاش دارد هویت آنان را با تحقیر، نادیده بگیرد و آنان را “جانور” خطاب کند. از این منظر، “تاریخ” در آثار تیلور پررنگ است؛ برخی از آنها در دوران برده‌داری رخ می‌دهند و بعضی دیگر به دوره پس از برده‌داری مرتبط هستند.

«فریاد مرا بشنو» از جمله آثار مشهور در ژانر ضد نژادپرستی آمریکا برای گروه سنی نوجوان است. این کتاب از تیلور را می‌توان نمونه‌ای از تلاش جامعه فرهنگی آمریکا برای “مقاومت در برابر فراموشی” توصیف کرد.  

ادبیات ضد نژادپرستی در آمریکا به موازات تغییرات اجتماعی در این کشور رشد کرد، از این نظر نمی‌توان برای ورود این مضامین به ادبیات آمریکا یک نقطه شروع تقویمی در نظر گرفت، بلکه باید آن را یک جریان مداوم دانست که در طول‌ دهه‌ها تکامل یافته و گاه تغییر شکل داده است. اکثر مضامین این دسته از آثار در قرن نوزدهم، یعنی قبل از جنگ‌های داخلی، شامل روایت‌هایی از بردگی و تلاش برای اثبات انسانیت سیاه‌پوستان از طریق نوشتن از تجربیات شاهدان عینی این وقایع بود.‌ در میان کارهایی که با این نگاه منتشر شده‌اند، “کلبه عمو تم”، نوشته هریت پیچر استو از تاثیرگذارترین کارهاست که اثرگذاری اجتماعی داشت؛ به‌طوری که گفته می‌شود این کتاب یکی از عوامل تحریک فضای سیاسی منجر به جنگ داخلی بود. 

 این جریان در سال‌های بعد تکامل یافت و با حضور نویسندگان سیاه‌پوست، غنای بیشتری یافت. این‌بار این سیاه‌پوستان بودند که قلم را در دست گرفتند؛ به‌طوری که این جریان ادبی از “نوشتن درباره سیاه‌پوستان” به “نوشتن توسط سیاه‌پوستان” تغییر جهت داد. این جریان جدید نشان‌دهنده خودباوری سیاه‌پوستان بود.

جریان ادبیات ضد نژادپرستی در دهه‌های بعد با خلق آثاری چون “کشتن مرغ مقلد” به جای توصیف وضعیت موجود به انتقاد از آن پرداخت و قوانین حاکم بر جامعه را زیر سوال برد؛ به عبارت دیگر، این نوع ادبیات به جای انفعال و توصیف، سعی داشت توجه مخاطب را به چرایی شکل‌گیری این وضعیت سوق دهد.  

اگرچه بارقه‌های اولیه ادبیات ضد نژادپرستی با حضور نویسندگان سفیدپوست زده و کارهایی خلق شد که کارکرد اجتماعی داشت، اما همیشه این نقد به کارها وجود دارد که نویسنده عاملیت سیاه‌پوستان را در نظر نگرفته است. شاید متاثر از همین نگاه است که قهرمان برخی از داستان‌ها را سفیدپوستانی تشکیل می‌دهند که نقش ناجی را ایفا می‌کنند. بر اساس طرح چنین نقدهایی است که می‌توان گفت جریان ادبیات ضد نژادپرستی در آمریکا رفته‌رفته به سمت ثبت روایت‌های بومی حرکت کرد؛ به طوری که امروزه کمتر نویسنده سفیدپوستی به سراغ نوشتن رمانی می‌رود که صدای اصلی آن یک فرد سیاه‌پوست باشد.

بر همین اساس است که از دهه 1980 و با ظهور نویسندگانی چون آلیس واکر و تونی موریسون، ادبیات ضد نژادپرستی در آمریکا وارد فاز دیگری شد: نشان دادن میراث روحی و روانی دوران برده‌داری بر نسل‌های بعد. برخی از نویسندگان این جریان از هر فرصتی  برای یادآوری تاریخ سیاه برده‌داری و تداوم آن روحیه به شکل دیگری در ساختار قدرت آمریکا بهره بردند، مانند فعالیت‌های اجتماعی که واکر در سال‌های گذشته پس از تجاوز اسرائیل به غزه و حمایت آمریکا از این سلسله جنایت‌ها انجام داد. 

ژانر ضد نژادپرستی را می‌توان یکی از پرقدرت‌ترین و در عین حال تجاری‌ترین ژانرها در بازار کتاب آمریکا به شمار آورد. این آثار در دهه‌های گذشته توانسته‌اند مخاطبان خود را از دایره سیاه‌پوستان فراتر برده و در برخی از سال‌ها خود را به صدر آثار پرفروش نیویورک‌تایمز برسانند.‌ هرچند تقاضای عمومی برای مطالعه این آثار در جامعه آمریکا دیده می‌شود، اما گاه شاهد یک مقاومت سیاسی در برابر توزیع گسترده این کتاب‌ها نیز هستیم. 

انتهای پیام/