هوش مصنوعی دنیایی سرشار از فرصت و خطر است

به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، به مناسبت هفته دولت، آیین افتتاحیه «مرکز کارآفرینی و نوآوری چاپ و نشر خانه کتاب و ادبیات ایران» و «نمایشگاه دائمی کتاب‌های برگزیده جمهوری اسلامی ایران» با حضور وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی امروز سه‌شنبه سوم شهریور آغاز شد.

در ابتدای این مراسم ابراهیم حیدری مدیرعامل خانه کتاب و ادبیات ایران از افتتاح پردیس فناوری نشر با هدف حمایت از ایده‌های نوین و ساماندهی حوزه چاپ و نشر خبر داد و با اشاره به سرعت فزاینده فناوری در عرصه‌های مختلف زندگی و صنایع، گفت: ورود فناوری به حوزه نشر اجتناب‌ناپذیر است و اگر دستگاه‌های متولی در این زمینه چاره‌اندیشی نکنند، هم مرجعیت فرهنگی خود را از دست می‌دهند و هم با آشفتگی در بازار نشر مواجه می‌شوند.

وی با بیان اینکه این طرح یکی از کلان‌برنامه‌های وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در حوزه فناوری است، تصریح کرد: خانه کتاب با همکاری پارک فناوری جهاد دانشگاهی، بستری فراهم کرده تا ایده‌پردازان، شرکت‌های فعال و پژوهشگران بتوانند در تعامل با سیاست‌گذاران، راهکارهای عملی برای توسعه صنعت نشر ارائه دهند. وی تأکید کرد: ما به دنبال ورود مستقیم به تولید یا توزیع اثر نیستیم؛ هدف، تسهیل ارتباط میان حلقه‌های مختلف زنجیره نشر است.

مدیرعامل خانه کتاب با اشاره به شروع این طرح از نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران و استقبال از فراخوان اولیه، افزود: در مرحله نخست، 11 شرکت خلاق در زمینه‌های خلق اثر، تبلیغ، توزیع و چاپ دیجیتال در این پردیس مستقر شده‌اند. وی همچنین خاطرنشان کرد: تمام هزینه‌های راه‌اندازی این مجموعه از درآمدهای اختصاصی خانه کتاب تأمین شده و هیچ بار مالی برای دولت نداشته است.

حیدری با قدردانی از همکاری جهاد دانشگاهی و حمایت‌های معاونان وزارت ارشاد، ابراز امیدواری کرد که این گام اول، زمینه‌ساز تدوین اسناد بالادستی، حمایت از ایده‌های نو و در نهایت، نقش‌آفرینی مؤثرتر صنعت نشر ایران در عرصه بین‌المللی شود.

در ادامه محمدحسین ایمانی‌خوشخو رئیس دانشگاه علم و فرهنگ و پارک علم و فناوری جهاد دانشگاهی، با گرامیداشت یاد و خاطره رهبر شهید انقلاب اسلامی، سخنان خود را با مروری بر فعالیت‌های اولیه جهاد دانشگاهی در دوران پس از انقلاب آغاز کرد و گفت: آن روزها که انقلاب اسلامی به ثمر نشست و جهاد دانشگاهی شکل گرفت، بازگشایی دانشگاه‌ها با چالش‌های بی‌سابقه‌ای همراه بود. کتاب درسی وجود نداشت، سرفصل‌ها تغییر کرده بود و ناشران محترم نیز همچنان فعال بودند؛ اما کار بسیار سخت بود. جهاد که برای کارهای سخت متولد شده بود، وارد عرصهٔ نشر شد و با همت بزرگانی چون دکتر منتظری، تنها در عرض دو تا سه هفته، کتاب‌های مورد نیاز دانشجویان تأمین و تحویل داده می‌شد.

وی افزود: در آن مقطع، بحث منابع خارجی و موضوع آفست، قدمت و زیبایی خاصی به کتاب‌های منتشرشده داد و این روند، سابقه‌ای تاریخی برای جهاد دانشگاهی در حوزهٔ نشر رقم زد.

رئیس جهاد دانشگاهی با اشاره به رویکرد تازه این نهاد در دوره جدید، گفت: خوشبختانه با حضور وزیر محترم فرهنگ و ارشاد اسلامی و سایر وزرا، دورهٔ جدیدی از حیات علمی و فرهنگی کشور آغاز شده است. امروز شاهد دمیده شدن روح تازه‌ای در کالبد جهاد هستیم. من به‌عنوان کوچک‌ترین عضو این مجموعه، از تلاش‌های ارزشمند دکتر منتظری در چهار سال اخیر که موجی نو در حوزهٔ نشر ایجاد کرده، قدردانی می‌کنم.

ایمانی‌خوشخو در ادامه به فعالیت‌های اخیر جهاد دانشگاهی در حوزه فناوری فرهنگی اشاره کرد و گفت: از سال 1397 که موضوع پارک‌های علم و فرهنگ در کشور شکل گرفت، علی‌رغم وجود قوانین مجلس، زیرساخت‌های فرهنگی لازم فراهم نبود. ما پیشنهاد راه‌اندازی صنایع فرهنگی را ارائه دادیم و امروز شرکت‌های حوزهٔ فناوری فرهنگی زیر نظر کارت‌های تخصصی، مشغول فعالیت هستند. عمده کارهای ما با همکاری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، به‌ویژه در حوزهٔ نوآوری در نشر، در حال پیگیری است.

وی با تأکید بر ضرورت ورود فعال به حوزه فناوری، گفت: اگر به‌صورت فعال و نه منفعل، در عرصه فناوری وارد نشویم، مطمئناً در یک یا دو سال آینده، عقب‌ماندگی‌های جبران‌ناپذیری خواهیم داشت. خوشبختانه امروز شاهد همکاری‌های مشترک با بخش‌های مختلف هستیم؛ از جمله جلسات ارزشمندی با بنیاد بازی‌های رایانه‌ای برای راه‌اندازی رشتهٔ بازی‌سازی در دانشگاه و همچنین همکاری با خانه سینما در حوزهٔ تولید هوش مصنوعی که گام‌های مؤثری برداشته شده است.

رئیس جهاد دانشگاهی از افتتاح دانشکده هوش مصنوعی و کامپیوتر در هفته آینده با حضور وزیر ارتباطات خبر داد و اضافه کرد: این دانشکده، دانشکده‌ای تکراری نیست و قرار است به عنوان یک مرکز نوآورانه، به کارهای زمین‌مانده در حوزهٔ فناوری بپردازد. ما معتقدیم اگر کسی این مسیر را ادامه دهد، تاریخ و سابقهٔ جهاد، گویای این حرکت مستمر خواهد بود.

ایمانی‌خوشخو با اشاره به موفقیت‌های نمایشگاه کتاب و جایگاه ویژه دانشگاهیان در آن، گفت: غرفه‌های بزرگ نمایشگاه همواره در اختیار جامعهٔ دانشگاهی بوده و امروز نیز با همکاری سازمان فرهنگ و ارتباطات، شاهد توسعهٔ همکاری‌های بین‌المللی، از جمله حضور در نمایشگاه مسکو هستیم.

وی در پایان با تأکید بر حمایت‌های بی‌وقفه رهبر فقید و شهید انقلاب از جهاد دانشگاهی، گفت: توصیه همیشگی ایشان به جهاد، عبارت “کارهای گزین” بود؛ یعنی کارهای سخت و اساسی را انجام دهید. امروز نیز با همان روحیه، پارک صنایع فرهنگی کشور را به عنوان اولین پارک تخصصی در حوزه ملی راه‌اندازی کرده‌ایم. هرچند هنوز با کمبود فضا مواجهیم و پیدا کردن ساختمان مناسب در تهران دشوار است، اما با همت جمعی، این مسیر را ادامه خواهیم داد. از همه عزیزان و به‌ویژه دکتر منتظری که همواره به همکاری‌های چندجانبه و کارهای مشترک تأکید دارند، قدردانی کرده و برای همگان آرزوی توفیق و سلامتی دارم.

فناوری‌های نوین، افق تازه‌ای برای صنعت نشر گشوده‌اند

در ادامه این‌مراسم سیدعباس صالحی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، با گرامیداشت یاد و خاطره امام خمینی(ره)، رهبر معظم انقلاب، شهدای جنگ تحمیلی، شهدای کودک غزه (مدرسه مینا) و همچنین دولتمردان شهید از ابتدای انقلاب تا جنگ تحمیلی اخیر، هفته وحدت و میلاد پیامبر اکرم(ص) را به حاضران تبریک گفت و از همه دست‌اندرکاران این مرکز از جمله مسئولان دانشگاهی و همکاران خود در وزارتخانه قدردانی کرد.

وزیر فرهنگ در این مراسم ، با تأکید بر جایگاه رفیع کتاب در تمدن بشری اظهار داشت: نقطه‌ی آغاز انسانیت، تعقل، خرد و اندیشه است و نقطه‌ی آغاز تمدن، کتاب؛ به‌گونه‌ای که هیچ تمدنی بدون کتاب شکل نگرفته و تمدن‌ها تا زمانی می‌توانند پایدار بمانند که کتاب تولید کنند. بنابراین کتاب نه تنها به عنوان قدیمی‌ترین رسانه‌ی بشری مطرح نیست، بلکه مهم‌ترین تجلی انسانیت و خرد انسانی به شمار می‌رود.

صالحی در ادامه به تأثیر سه انقلاب فناورانه بر صنعت نشر اشاره کرد و گفت: انقلاب اول در حوزه‌ی چاپ رخ داد که امکان تولید انبوه کتاب را فراهم کرد و تا چاپ دیجیتال ادامه یافت. انقلاب دوم با ورود رایانه شکل گرفت؛ از رایانه‌های ابتدایی و دیجیتالی گرفته تا رایانه‌های شخصی، لپ‌تاپ‌ها و سپس موبایل‌های هوشمند که همگی تحولاتی بنیادین در نشر ایجاد کردند. انقلاب سوم نیز تحولات ناشی از اینترنت و ارتباطات است که اکنون با ظهور هوش مصنوعی ادامه پیدا کرده و ابعاد تازه‌ای را پیش روی صنعت نشر قرار داده است.

وی با برشمردن دستاوردهای عینی فناوری در حوزه‌ی نشر افزود: امروز شاهد ظهور چاپ بر اساس تقاضا هستیم که روند قابل‌توجهی به‌ویژه در دهه‌ی اخیر پیدا کرده است. این روش هم هزینه‌ها را کاهش داده و هم دسترسی به کتاب‌های کمیاب و نایاب را ممکن ساخته است. بر اساس آمارهای موجود، رشد این روش در جهان 26 درصد برآورد شده و در آمازون این رقم به 55 درصد می‌رسد.

وزیر فرهنگ همچنین به نشر الکترونیک اشاره کرد و گفت: از سال‌ها پیش که در حوزه‌ی فرهنگی فعالیت داشتم، این حوزه همواره مورد توجه بوده و اکنون به بلوغ بیشتری رسیده است. بر اساس پیمایش ملی سبک زندگی ایرانیان در سال 1402، از جمعیت مورد بررسی، 52.4 درصد اعلام کرده‌اند که بیشتر کتاب‌های کاغذی می‌خوانند و 17.5 درصد نیز گفته‌اند که قالب اصلی مطالعه‌ی آن‌ها کتاب‌های الکترونیک است. این گرایش در سنین 15 تا 29 سال و در میان دانشجویان و دانشگاهیان به مراتب بالاتر از میانگین کشوری است.

صالحی کتاب‌های صوتی را یکی دیگر از قالب‌های نوین دانست و خاطرنشان کرد: بر اساس همین پیمایش، میانگین استفاده از کتاب‌های صوتی در کشور 35 دقیقه و در مراکز شهری 45 دقیقه است. همچنین کتاب‌های تعاملی به‌ویژه در حوزه‌ی کودک و نوجوان، مسیر رو به رشدی را طی می‌کنند و امکان گفت‌وگو، خلاقیت و حضور فعال مخاطب را فراهم می‌آورند که با نسل جدید که نسل مونولوگ نیست، هماهنگی کامل دارد.

وی عدالت اجتماعی و جغرافیایی را از دیگر دستاوردهای فناوری در نشر برشمرد و تأکید کرد: فناوری‌های جدید، امکان دسترسی به کتاب را برای نابینایان (با 36 میلیون نفر در جهان و 150 هزار نفر در ایران)، ناشنوایان و معلولان حرکتی فراهم کرده است. همچنین کتابخانه‌های دیجیتال و دستگاه‌های آفلاین، امکان بهره‌مندی مناطق محروم و دورافتاده را میسر ساخته و گامی بزرگ در جهت عدالت آمایش جغرافیایی برداشته‌اند.

وزیر فرهنگ در بخش دیگر سخنان خود با اشاره به نقش بی‌سابقه و تا حد زیادی مبهم هوش مصنوعی در آینده‌ی نشر تصریح کرد: هیچ اختراعی به اندازه‌ی هوش مصنوعی برای انسان مبهم نبوده که چه سرنوشتی برای او رقم خواهد زد، اما به هر حال فرصت‌های بی‌شماری در تولید، طراحی و بازار پیش روی ماست. وی تأکید کرد که صنعت نشر نباید در برابر این تحولات منفعل یا متأخر باشد و باید با تکیه بر بخش خصوصی و همکاری همه‌ی دست‌اندرکاران، خود را برای آینده‌ای جدید آماده کند و از فرصت‌های پیش‌آمده به بهترین شکل بهره گیرد.

وزیر فرهنگ در ادامه‌ی سخنان خود با اشاره به نگاه ویژه‌ی رئیس‌جمهور به حوزه‌ی آموزش و مدارس، اظهار داشت: رویکرد مدارس جدید بر سه ضلع «تعلیم و تربیت»، «آموزش‌های ضمن‌خدمت پیوسته‌ی معلمان به‌ویژه در حوزه‌ی هوش مصنوعی» و «نشر و فناوری» استوار است. اگر به دنبال تأثیرگذاری بر روند آینده‌ی کشور از منظر کتاب هستیم، باید این نقطه‌ی عطف را جدی بگیریم.

وی افزود: خوشبختانه حوادث اخیر و شرایط خاص جنگ، معلمان و دانش‌آموزان را برای پذیرش فرایندهای نوین فناورانه آماده‌تر کرده است. هرچند سیستم بروکراسی کشور همواره آهسته حرکت می‌کند، اما این رویدادها بستر مناسبی برای ورود فناوری به مدارس فراهم آورده است. در این مسیر، نشر نباید غایب باشد و به یک برنامه‌ی منظم و پیوسته نیاز داریم.

صالحی خطاب به جهاد دانشگاهی، دستگاه‌های حاکمیتی و بخش خصوصی گفت: باید اندیشید که چگونه «مدرسه‌ی جدید» را که مدرسه‌ای نوآورانه و فناورانه است، با کتاب پیوند دهیم. قالب کتاب مهم نیست؛ آنچه اهمیت دارد، فکر منسجم است؛ اینکه دانش‌آموز ما پراکنده‌خوان نباشد، انسجام ذهنی، قدرت تحریر و قدرت نقد پیدا کند که اینها از کتاب نشئت می‌گیرد.

وزیر فرهنگ در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به هوش مصنوعی گفت: هوش مصنوعی دنیای جدیدی را فراروی ما خواهد گشود که سرشار از خلاقیت، فرصت و البته خطر است، اما نباید از ترس خطر، از فرصت‌ها دوری کرد. وی با طرح این پرسش که «آیا به خاطر تصادفات جاده‌ای، تولید خودرو را متوقف می‌کنیم؟» تأکید کرد: مهم آن است که خطرات را از پیش بشناسیم و با مطالعات لازم و هم‌افزایی، آنها را به حداقل برسانیم.

صالحی با تأکید بر ضرورت توجه به مخاطرات فناوری‌های نوین، به ویژه هوش مصنوعی در حوزه‌ی ادبیات و خلاقیت، گفت: ایران همواره سرزمین انسان‌های خلاقی چون فردوسی، نظامی، مولوی و حافظ بوده است. هر کدام از این بزرگان، طعم و سبک خاص خود را دارند؛ حال باید دید هوش مصنوعی چه تأثیری بر خلاقیت‌های ادبی خواهد گذاشت و چگونه می‌توانیم از آن استفاده کنیم که «ایران خلاق» به «ایران کارخانه‌ای» در حوزه‌ی فکر و ادب تبدیل نشود.

وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در بخش پایانی صحبت‌های خود، با اشاره به خلأهای حقوقی و قانونی در حوزه‌ی فناوری و نشر هشدار داد و گفت: در حوزه‌ی قوانین و نظام‌های حقوقی، بسیار عقب‌مانده و ضعیف هستیم. هرگاه فناوری با شتاب رشد کند و نظام حقوقی و اخلاقی در کنار آن قرار نگیرد، فناوری همه چیز را یک‌جا با خود می‌برد. متأسفانه در این بخش با عقب‌ماندگی‌های جدی مواجهیم که باید هرچه سریعتر جبران شود.

وی بر لزوم توجه ویژه به ایده‌های خلاقانه در حوزه‌ی فناوری تأکید کرد و گفت: حمایت‌ها باید تسهیلاتی باشد، نه تصدی‌گرایانه؛ و باید شبکه‌ای از این ایده‌ها ایجاد شود تا بتوانند به بار بنشینند. خوشبختانه عزیزان ما از نمایشگاه کتاب پارسال با همکاری پارک علم و فناوری، این حرکت را آغاز کرده‌اند و امروز نقطه‌ی آغازین آن را شاهد هستیم. هرچند نباید این گام را بزرگ‌نمایی کنیم، اما گامی مهم و ارزشمند است که ان‌شاءالله با گام‌های بعدی همراه خواهد شد. همان‌گونه که اشاره شد، همین گام اول می‌تواند زمینه‌ساز دو یا سه گام دیگر شود و فرصتی برای تحولات بعدی در این حوزه فراهم آورد.

صالحی در ادامه با ابراز خرسندی از راه‌اندازی این مرکز در خیابان انقلاب، گفت: من به خیابان انقلاب نگاه استراتژیک دارم. کتاب‌فروشی‌های این خیابان، فضای آن را به یک منطقه‌ی فرهنگی و نوستالژیک شهری تبدیل کرده است. هرچند از لحاظ نظام توزیع ممکن است نقاط قوت و ضعفی داشته باشد، اما اصل انجام این کار در چنین مکان ارزشمندی، اتفاقی مبارک و مشترک‌القوه است.

وی افزود: امیدواریم این حرکت که با حضور 11 شرکت شروع شده، استمرار یابد و با پیوستن شرکت‌های دیگر، منشأ تحولات مهم و مؤثری در عرصه‌ی کتاب و کتاب‌خوانی کشور عزیزمان ایران شود. کشوری که ریشه‌ای عمیق در تاریخ و تمدن دارد؛ به‌گونه‌ای که حتی تندبادها نیز چون نسیمی بر برگ‌های آن می‌وزند و هر دشمنی که به این سرزمین طمع بسته، یا زمین‌گیر شده و یا در هضم تمدن ایرانی غرق گشته است. امیدواریم که شرایط سخت پیشِ‌روی این کشور را نیز با موفقیت پشت سر بگذاریم.

در پایان این‌مراسم، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی همراه مدیران این وزارتخانه از مرکز کارآفرینی و نوآوری چاپ و نشر بازدید کرد.

انتهای پیام/