فراموشی تاریخ به نفع اسرائیل است

به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم،  یک سال و نیم پس از شهادت اعجاب‌گونه «یحیی سنوار» موج کتاب‌های منتشر شده درباره فرمانده‌ای که نامش با مقاومت، ایستادگی و عزت گره خورده است و در تاریخ جبهه مقاومت درخشان و جاودان شد، همچنان ادامه دارد. انتشار کتاب‌های متفاوت از نویسندگان عرب‌زبان و انگلیسی‌زبان در یک‌سال گذشته درباره شهید یحیی سنوار- به عنوان کسی که بزرگترین کابوس تاریخ را برای صهیونیست‌ها در 7 اکتبر رقم زد- نشان می‌دهد که جامعه جهانی امروز بیش از هر زمان دیگری نسبت به ماهیت مقاومت و در سوی دیگر ماهیت اسرائیل آگاه و روشن شده است و در این میان نخبگان درصف اول قراردارند.

در میان کتاب‌های متعدد منتشر شده درباره سنوار که حالا به آسانی در آمازون و سایر سایت‌های کتابخوان در دسترس هستند، کتاب «دشمن دولت، قهرمان مردم: یحیی سنوار و انتفاضه نهایی  Enemy of the State, Hero of a People: Yahya Sinwar and the Final Intifada» نوشته راسل برنا نیز دیده می‌شود، اثری که اخیراً انتشارات شهید کاظمی با ترجمه شهریار شفیعی، آن را با عنوان «یحیی» منتشر کرده است.

راسل برنا، نویسنده و متفکر انتقادی معاصر است که آثارش رشته‌های تاریخ، فلسفه و اندیشه سیاسی را در بر می‌گیرد. برنا که به خاطر پرسش‌های جسورانه و عمق فکری‌اش شناخته می‌شود، بررسی می‌کند که چگونه ایده‌ها تمدن‌ها، هویت‌ها و نظام‌های اعتقادی را شکل می‌دهند. نوشته‌های او ترکیبی از دقت تحلیلی و داستان‌سرایی روایی است که برای به چالش کشیدن فرضیات و برانگیختن تأمل نوشته شده است، آثار او عمدتاً به بررسی تقاطع‌های پیچیده تاریخ، فلسفه سیاسی و ژئوپلیتیک می‌پردازد. برنا که به خاطر رویکرد انتقادی‌اش به روایت‌های غالب جهانی شناخته می‌شود، در بررسی ساختارهای قدرت، مسائل امنیتی منطقه‌ای و مبانی ایدئولوژیک جنبش‌های مقاومت در غرب آسیا تخصص دارد.

مجموعه آثار او شامل عناوین قابل توجهی مانند «لیست کشتار: درون جنگ‌های مخفی موساد» و «غزه پس از اسلحه‌ها» است. او با سبک نوشتاری که عمق تحلیلی دقیق را با داستان‌سرایی روایی جذاب ترکیب می‌کند، بینش‌های تحریک‌آمیزی از زندگی چهره‌های تأثیرگذار و عملیات‌های مخفی که درگیری‌های مدرن را شکل می‌دهند، ارائه می‌دهد و خود را به عنوان صدای مهمی برای کسانی که به دنبال دیدگاهی ظریف در مبارزات سیاسی بین‌المللی هستند، معرفی می‌کند.

«دشمن دولت، قهرمان مردم: یحیی سنوار و انتفاضه نهایی» از جمله آثار جدید اوست که چند ماهی است به بازار نشر ارائه شده است. برنا در این کتاب در کنار یک زندگی‌نامه سیاسی، روایتی تحلیلی از زندگی شهید یحیی سنوار ارائه کرده و کوشیده با نگاهی فراتر از قضاوت‌های رایج، شخصیت سنوار را در بستر تحولات سیاسی و تاریخی فلسطین بررسی کند. چهره‌ای که برای بعضی قهرمان مقاومت است و برای بعضی دیگر دشمنی خطرناک. در این کتاب، سنوار نه ستایش می‌شود و نه محکوم؛ بلکه در بستر تاریخ، سیاست، زندان و جنگ بررسی می‌شود تا مخاطب بتواند با جنبه‌های مختلف زندگی و نقش او آشنا شود.

برنا در کتاب نشان می‌دهد که سنوار در سایه آوارگی به دنیا آمد، در بوته اشغال بزرگ شد و در آتش زندان شکل گرفت. یحیی سنوار – فرمانده حماس، استراتژیست سیاسی، مذاکره‌کننده چیره‌دست و معمار یکی از بحث‌برانگیزترین میراث‌ها در تاریخ مدرن فلسطین بود.کسی که سفرش از اردوگاه پناهندگان خان یونس تا رهبری بلامنازع غزه، منازعه اسرائیل و فلسطین را تغییر شکل داد.

 کتاب صرفاً روایتی از زندگی سنوار نیست، بلکه داستان خود غزه است. وقایع‌نگاری مقاومت، ایدئولوژی، خیانت، ایمان، جنگ و ریسک‌پذیری سیاسی. از ظهور اولیه حماس تا دنیای المجد، از زندان‌های شکنجه‌گر اسرائیل تا تبادل هیجان‌انگیز زندانیان شالیت، هر فصل لایه‌های افسانه و تبلیغات را کنار می‌زند تا مرد پشت نقاب را آشکار کند. سال‌های حبس او به بوته‌ دگرگونی تبدیل شد – جایی که زبان عبری به سلاح، هوش به ارز و ایمان به نیرویی هدایت‌کننده تبدیل شد.

کتاب نشان می‌‌‌دهد که سنوار به عنوان فرمانده سیاسی غزه، در تقاطع جنگ و دیپلماسی قرار گرفت و حماس را به یک نیروی شبه‌دولتی تبدیل کرد و تحریم‌ها، محاصره و رقابت‌های جناحی را پشت سر گذاشت. این زندگینامه‌ مردی است که به قدرت تونل‌ها بر برج‌ها، سکوت بر نمایش و فداکاری بر بقا اعتقاد داشت.

این کتاب از طریق تحقیقات عمیق، روایت‌های زندان، تاریخ سیاسی و استراتژی نظامی، اسطوره‌های یحیی سنوار و دیدگاه او از “انتفاضه نهایی” را بررسی می‌کند. برنامه در شش دهه به بررسی زندگی نامه سنوار می‌پردازد،  از تولدش در سال 1962 تا روزهای 7 اکتبر و رهبری مردی که  زندگی‌اش  دیگر فقط داستان فلسطین نیست، بلکه داستان جهانی در آستانه‌ نابودی است.

خبرگزاری تسنیم به مناسبت انتشار ترجمه فارسی این کتاب که در هفتمین نمایشگاه مجازی کتاب عرضه شد،  با شهریار شفیعی، مترجم اثر به گفت‌وگو پرداخته است، شفیعی در این گفت‌وگو علاوه بر بررسی نگاه نویسنده به سنوار ، به جایگاهی که حالا مسئله فلسطین و مقاومت در نگاه نویسندگان انگلیسی زبان و نخبگان ادبی جهان پیدا کرده است، اشاره می‌کند. این گفت‌وگو به شرح ذیل است:

* تسنیم: از چگونگی آشنایی با کتاب بفرمایید، در مدت‌زمان محدودی پس از انتشار نسخه انگلیسی شاهد انتشار نسخه فارسی کتاب نیز هستیم.

یکی از سرگرمی‌های من جست‌وجو در سایت‌های آمازون و گودریدز و مطالعه اخبار تازه‌های نشر است. موضوع فلسطین یکی از موضوعات به‌روز و به‌تبعِ علاقه‌مندی‌های من است. سال گذشته با راسل برنا در جست‌وجوهای اینترنتی آشنا شدم و دیدم که چنین کتابی قرار است از وی منتشر شود. تا اینکه چند ماه پیش کتاب منتشر شد و به‌واسطه‌ای آن را تهیه کردم و دیدم که به زندگی سیاسی و شخصی سنوار بسیار کامل پرداخته شده و گزینه خوبی برای ترجمه اثر به فارسی است.

* تسنیم:‌ روایت راسل برنا از «یحیی سنوار» چگونه است؟

قبل از هر چیز بگوییم که برنا چند کتاب دیگر نیز درباره شخصیت‌های جبهه مقاومت دارد و با این حوزه به‌خوبی آشناست. بورنو در کتاب به واقعیت‌های موجود اشاره کرده است. او حتی به اختلافات درونی جبهه مقاومت هم اشاره می‌کند؛ مانند تنش‌هایی که حماس با دیگر گروه‌های مقاومت در عرصه‌های سیاسی داشته است. او تلاش دارد تا واقعیت‌ها را با مستندات موجود روایت کند که همین ویژگی کتاب محسوب می‌شود.

نگاه او به سنوار نگاهی دقیق و ممتاز است. او یحیی را از دیگر چهره‌های مقاومت، حتی چهره‌های هم‌تراز که از نظر سیاسی با هم در یک سطح و چه‌بسا بالاتر از وی بودند (مانند اسماعیل هنیه)، برتر می‌بیند. یحیی از نظر برنا مغز متفکر همه بخش‌های جبهه مقاومت است که به طوفان الاقصی منتهی می‌شود. سنوار را چنین قلمداد می‌کند.

راسل بورنو نشان می‌دهد که سنوار قهرمانی است که هنوز هم برای اسرائیل دست‌نیافتنی است

مخاطب با این کتاب پا به تونل‌های غزه می‌گذارد و زیر سایه بلند زندان‌های اسرائیل قدم می‌زند، می‌بیند چگونه بی وطنی تحمیلی انسانی را به فولادی شکست‌ناپذیر بدل می‌کند؛ چگونه کودکی از اردوگاه به شبحی مبدل می‌شود که ملتی را می‌هراساند. این کتاب بارها اندیشه‌ها و باورهای شما را زیر سؤال می‌برد.

این کتاب سرگذشت یحیی سنوار است قهرمان ملت دشمن دولت و شبحی که هنوز هم دست نیافتنی شکست‌ناپذیر  و از یاد نرفتنی است. اسطوره‌ای که صحنه شهادتش بارها و بارها در فضای مجازی دست به دست چرخید در حالی که روی مبل در خانه ویران شده‌ای نشسته بود و با آخرین توان چوب دستی‌اش را به سمت پهپاد اسرائیلی پرتاب کرد. اما این همه زندگی یحیی نیست. این پایان افسانه‌ای انتهای یک زندگی قهرمانانه است که کمتر از آن گفته و شنیده شده است.  

* تسنیم:‌ کتاب از تولد سنوار آغاز می‌شود و به طوفان‌الاقصی ختم می‌شود. با وجود اینکه کتاب پس از شهادت یحیی منتشر شده است، ما ردی از شهادت اعجاب‌گونه وی در کتاب نمی‌بینیم؛ چرا؟

بله، به شهادت وی در این کتاب اشاره‌ای نشده است. نکته‌ای که من دریافتم و در مقدمه نیز به آن اشاره کردم این بود که شهادت سنوار آن‌قدر خارق‌العاده و عجیب‌وغریب بود که همه دنیا آن را دید و تکان خورد. نویسنده از این جهت به شهادت نپرداخته که بتواند به جنبه‌های دیگری که این نوع شهادت را رقم می‌زند بپردازد. او پرداخت دقیقی از زندگی شخصی سنوار دارد و کتاب را در اوج طوفان الاقصی تمام می‌کند.

طوفان‌الاقصی پرونده مقاومت را از قعر بایگانی‌های تاریخ بیرون کشید

* تسنیم: به عبارت بهتر، شما می‌فرمایید که راسل برنا ترجیح داده تا به پیش‌زمینه‌هایی بپردازد که منجر به شکل‌گیری شخصیتی چون سنوار شد؛ شخصیتی که نحوه شهادتش نیز نوعی مقاومت و مبارزه بود.

بله، باید گفت که تاریخ مقاومت به قبل از طوفان الاقصی و بعد از طوفان الاقصی تقسیم می‌شود. طوفان‌الاقصی جریانی بود که پرونده مقاومت را دوباره از قعر پرونده‌ها و بایگانی‌های تاریخ  بیرون کشاند. اینکه چه چیزی منجر به این طوفان شد، آن چیزی است که کتاب سعی دارد نشان دهد. طوفان‌الاقصی یک‌شبه به وجود نیامد؛ سال‌ها برنامه‌ریزی و پشتکار پشتش بوده است. این کتاب در واقع تاریخچه حماس و گردان امنیتی «المجد» است که همه دست‌به‌دست هم دادند تا امروز طوفان الاقصی پرونده اسرائیل را در هم بپیچد.

«یحیی» تاریخچه‌ای است از آنچه که منجر به طوفان الاقصی شد

برنا در کتاب نشان می‌دهد نوجوانی به نام یحیی در چه محیطی بزرگ شده، چگونه به مسجد راه یافته و با اندیشه‌های سید قطب و شیخ احمد یاسین آشنا شده است، چگونه در ادامه با شیخ احمد ارتباط تنگاتنگی داشته است. در واقع کتاب «یحیی» تاریخچه‌ای است از آنچه که منجر به طوفان الاقصی شده است.

* تسنیم: کتاب راسل برنا به لحاظ مستندات تاریخی چه اندازه با واقعیت مطابقت دارد؟ آیا بررسی از این لحاظ انجام شده است؟

بله،  پس از اتمام ترجمه و قبل از انتشار،  یکی از کارشناسان شناخته شده حوزه تاریخ مقاومت و صیهونیسم،  اثر را به لحاظ استنادات تاریخی بررسی کرد،  و مشکل خاصی وجود نداشت.

نخبگان جهان دریافته‌اند که فراموشی تاریخ به نفع اسرائیل است

* تسنیم: در چند سال اخیر ما موجی از اسرائیل‌ستیزی و معرفت‌شناسی درباره فلسطین را در میان نخبگان ادبی و هنری جهان شاهد هستیم؛ موجی که حالا منجر به انتشار کتاب‌ها و آثار متعددی درباره قهرمانان مقاومت، از جمله یحیی سنوار، شده است. به نظر شما این آگاهی از کجا آمده است؟

نظر شخصی من این است که این آگاهی نتیجه مستقیم طوفان الاقصی است،  امروز  مردم جهان و درصدر آن‌ها نویسندگان و شاعران و هنرمندان به این نتیجه رسیده‌اند که فراموشی تاریخ به نفع اسرائیل است. اگر تاریخ را ندانیم جای جلاد و شهید عوض خواهد شد، دنیا هم به این سمت می‌رود که فراموشی تاریخ به نفع اسرائیل است، جرقه اولیه این آگاهی با طوفان الاقصی زده شد و بعد از آن با شهادت چهره‌های مقاومت و مهمتر از همه شهادت  سنوار رقم خورد، این اتفاقات موجب شد که دوباره فلسطین به صدر اخبار جهان برگردد، از این روست که ما می‌بینیم در جشنواره کن یا جایزه امی برخی بازیگران با چفیه فلسطین ظاهر می‌شوند.

* تسنیم: در عین اینکه در دو سال گذشته و پس از طوفان الاقصی جهان نسبت به مسئله فلسطین آگاه‌تر شده، ما شاهد این نیز هستیم که علی‌رغم انتشار آثار فراوان ادبی و هنری درباره فلسطین، هنوز نتوانسته‌ایم به یک سبک ادبی شناخته‌شده در این زمینه دست پیدا کنیم. چرایی این موضوع بیشتر به چه علت است؟ آیا فشارهای اسرائیل در این زمینه نقش داشته است، یا فعال‌تر بودن نویسندگان حوزه در زبان عربی نسبت به زبان انگلیسی را می‌توان علت اصلی برشمرد؟

به نظرم بخش مهم ماجرا بایکوت و لابی اسرائیل است که قطعاً تأثیرگذار بوده است. اسرائیل محور شر مطلق است؛ وقتی حتی برنمی‌تابد که چوپانی که جای پایگاه‌های اسرائیل و آمریکا را در منطقه لو داده زنده بماند، اجازه هم نمی‌دهد که فریاد آزادی‌خواهی نویسندگان به گوش دنیا برسد. در سال‌های اخیر بایکوت و لابی‌گری اسرائیل در اروپا و آمریکا بسیار شدید و برجسته بوده است؛ بنابراین یکی از عوامل اصلی جا نیفتادن ادبیات مقاومت در دنیا، لابی‌گری اسرائیل است.

البته به مدد رسانه‌های جمعی، سیاست حذف، بایکوت و لابی‌گری که اسرائیل سال‌هاست به‌شدت دنبال می‌کند، امروز و بعد از طوفان الاقصی کمتر تأثیر دارد.

در حوزه زبان انگلیسی هم  شاهد رشد آثار هستیم؛ هر چند ماه یک‌بار شاهد انتشار آثار قابل‌توجه نویسندگان انگلیسی‌زبان هستیم که پهلو به آثار نویسندگان عربی که انگلیسی می‌نویسند تا صدایشان جهانی شود، می‌زند.

با توجه به استقبالی که از رمان «خار و میخک» شده بود، تصور من این بود که مخاطب درباره سنوار اشباع شده باشد، ولی حالا می‌بینم که هنوز زوایای بسیاری از زندگی سنوار باقی مانده که می‌توان به آن پرداخت.

یکی از ویژگی‌های مثبت کتاب، بررسی گردان «المجد» است. من در بررسی‌هایی که داشتم، در کتاب دیگری ندیدم که این بررسی انجام شده باشد. روایت‌های مفصلی از نحوه تشکیل «المجد»، نقش سنوار در آن و… در این کتاب بیان شده است که روایت‌هایی دست‌اول هستند.

* تسنیم:‌ به رمان «خار و میخک» اشاره کردید؛ کتابی که سرگذشت سنوار را از زبان خودش روایت می‌کند. کتاب «یحیی» چه تفاوتی با رمان «خار و میخک» دارد؟

«خار و میخک» رمان است، اما «یحیی» زندگی‌نامه است. من به‌عنوان مخاطب ترجیحم بر این است که زندگی‌نامه سیاسی و شخصی سنوار را با قالبی به غیر از رمان مطالعه کنم، چرا که رمان الزامات خاصی دارد؛ باید از صنایع ادبی و تخیل استفاده کرد که من برای زندگی‌نامه آن را نمی‌پسندم. کتاب «یحیی» زندگی‌نامه‌ای خودافشاگرانه است، گرچه اتوبیوگرافی نیست.

«یحیی» کتاب کاملی است که ما صفر تا صد با سنوار و در خلال شناخت شخصیت سنوار با تاریخ مقاومت بیشتر آشنا می‌شویم. تلاش من در ترجمه بر این بود که مخاطب با روایتی خوش‌خوان مواجه باشد و بازخوردی که در مدت محدود پس از انتشار داشتم نشان می‌دهد در این زمینه موفق بوده‌ام.

انتهای پیام/