فرهنگ را به عرصه تعارض سیاسی تبدیل نکنیم

به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم،بهاره آروین، عضو هیئت علمی گروه جامعه‌شناسی دانشگاه تربیت مدر‌س در نشست تخصصی «️زنان و بازتعریف خیابان؛ خوانشی از یک جابه‌جایی شهری» که در قم برگزار شد، به تبیین و تحلیل نسبت زن و فضای عمومی جامعه با توجه گذشت صد شب از اجتماعات مردمی از آغاز جنگ رمضان تاکنون پرداخت و گفت: قبل از هر چیز باید به این نکته کلیدی توجه داشت که سویه سیاسی بخشیدن به مقوله شهر دارای یک تعارضی است و به نظر بنده نباید در دام این مباحث افتاد. در قضایای سال 1401 افراد و جریاناتی همچون مسیح علی نژاد فکر می‌کردند که با طرح بحث بی‌حجابی به سمت مبارزه سیاسی تمام عیار با جمهوری اسلامی می‌روند و برخی نیز می‌خواستند که به این طریق بحث فرهنگی را به یک امر سیاسی فروبکاهند و یا از منظر خود ارتقا ببخشند اما واقعیت چیز دیگری بوده است.

وی ضمن انتقاد از کسانی که به هر طریقی می‌خواهند فرهنگ را به عرصه تعارض سیاسی تبدیل کنند، افزود: راجع به همین روزها و شب‌ها بعد از آغاز جنگ اخیر، عده‌ای می خواهند بگویند که برای تسخیر خیابان، لشکرکشی خیابانی شده و حال آن که به نظر بنده، اساساً جمهوری اسلامی قرار نبوده که کارش را این طور پیش ببرد.

این جامعه‌شناس همچنین بیان داشت: خیابان تعیین نمی‌کند که تعارضات فرهنگی ما قرار است به چه سمت‌وسویی میل پیدا کند و لذا این قبیل تحلیل‌ها برای نظم سیاسی مستقر و این‌گونه صورت‌بندی سیاسی می‌تواند خطرناک و آسیب زا باشد.

وی ادامه داد: از سوی دیگر، مسأله زن و جمهوری اسلامی یکی از نقاط عطف مهمش قضایای سال 1401 بوده و می‌توان مدعی شد که نقطه عطف دیگر آن همین اجتماعات شبانه و حضور زنان و دختران در این گونه برنامه‌هاست.

آروین با اشاره به بحث زیست شبانه در تهران و این که چند سالی این مسأله دغدغه مدیران شهری بوده است، گفت: هر چند که به نظر می رسد در کلانشهر تهران میان طیف‌ها و گروه‌های مختلف در بحث زیست شبانه، یکجور همزیستی مسالمت‌آمیز شکل گرفته اما همچنان این سؤال مطرح است که آیا خیابان باید برای عده‌ای خالی شود تا گروه یا طیف دیگری بتوانند در آن مستقر شده و فعالیت‌هایشان را داشته باشند یا این که به گونه‌ای دیگر نیز می‌توان به این قضیه نگریست و برایش برنامه‌ریزی داشت؟!

وی با بیان این که تجمعات شبانه اخیر به دلیل زنانه بودن، عاملیت هم دارد، خاطرنشان کرد: از سوی دیگر چه زنان مذهبی و چه زنانی که چندان دغدغه مسایل دینی را ندارند، در یک مساله می‌شود گفت که هم‌نظر هستند و این که باید زمینه و فرصت برای حضور امن آن‌ها در خیابان و فضاهای عمومی مهیا شود. از این حیث معتقدم که ورود حاکمیت به این مقوله باعث می‌شود که دغدغه‌ها و مطالبات زنان به نوعی مصادره شود و چه بسا در این میان، طیفی در مواجهه با حکومت و خواست آن، دست به مقاومت بزند و شاهد نوعی گسست اجتماعی از این حیث باشیم.

آروین همچنین با اشاره به این که به طور مشخص ناظر به جنگ، شاهد زیستی متفاوت و سرشار از ابهام و تعلیق هستیم، گفت: بعد از دو جنگ تحمیلی اخیر، جامعه همچنان در زندگی تعلیق‌شده به حیات ادامه می‌دهد و نکته جالب اینجاست که با وجود احساس فروپاشی که زیست در تعلیق ایجاد می‌کند، جامعه ایران در برابر این ابهام و تعلیق در کوتاه‌مدت، بسیار تاب‌آور است و خود همین تاب‌آوری موجب شده که مردم در عین اقرار به ابهام، زیست روزمره خود را پی بگیرند.

ابوالفضل اقبالی، عضو هیئت علمی دانشگاه الزهرا(س) نیز در این نشست ابراز داشت: در زمانه‌ای قرار داریم که شاهد روند رو به رشد ساخت مال‌ها، پاساژها، کافه‌ها و … هستیم و از این منظر باید توجه داشت که این‌ها فراتر از کارکردهای اقتصادی باید از منظر فرهنگی و اجتماعی نیز به دقت مورد تحلیل و ارزیابی قرار گیرند و برایشان به خصوص پیوست‌های رسانه‌ای را درنظر گرفت.

وی با بیان این که فضای کالبدی شهر و نوع کنشگری شهروندان در آن از منظر جامعه شناختی، حائز اهمیت است، افزود: به نظر بنده، کارکرد پدیده‌هایی چون جاماندگان اربعین در تهران و یا جشن کیلومتری غدیر برای این است که مثلاً طیفی از هواداران جمهوری اسلامی در امر تصرف خیابان و میادین بگویند که وزن ما بیشتر است و لذا در زمینه‌های مختلف شاهد هستیم که هر طیفی از نگاه خود، سودای تسخیر خیابان را دارد.

وی همچنین گفت: در ایران از دهه هفتاد شمسی به این سو، عمدتاً دو جریان سیاسی به دنبال وزن‌کشی فرهنگی نیز بوده‌اند و تلاششان این بوده که در رسانه، تصویر خود را برساخت کنند تا بعد بگویند که متناسب با تغییرات سبک زندگی و اتمسفر فرهنگی جامعه، می بایست شیوه‌ی حکمرانی برپایه نظرات و دیدگاه‌های آنان تحول پیدا کند.

اقبالی ادامه داد: حتی بعداز شهادت رهبر در جنگ اخیر نیز به نوعی این وزن کشی‌های فرهنگی از سوی جریانات سیاسی وجود داشته و جالب این که در این باره همه هم از خواست و اراده قاطبه مردم سخن می‌گویند.

وی بیان داشت: نکته حائز اهمیت این که به نظر می رسد آن کسی که در شهر بروز و ظهور بیشتری دارد، حرفش را به کرسی نشانده است و حال آن که به عنوان مثال، بانوان و دختران چادری ما تا پیش از قضایای اخیر گویا قشر محذوف جامعه بودند و لذا شاید برای برخی این میزان از حضور آن‌ها در تجمعات شبانه و در خیابان‌ها و میادین اصلی شهرها، تا حدودی تعجب‌آور هم بوده است.

وی افزود: به همین خاطر، عده‌ای در تحلیل قضایای اخیر از پروژه تسخیر شهر صحبت می‌کنند و البته باید توجه داشت که طیف‌های سنی با استناد به این قضیه به دنبال نشان‌دادن سرمایه اجتماعی جریان متمایل به خود هستند.

عضو هیئت علمی دانشگاه الزهرا(س) همچنین یادآور شد: از نگاه من، تجمعات شبانه در این ایام از جنس تسخیر شهر بوده که حضور زنان البته در آن پررنگ بوده است و حتی فرض بر این که این تجمعات نیز زمانی به پایان برسد، باز این پرسش مطرح است که چگونه می توان این پروژه تسخیر شهر را به جابه‌جایی شهر گره زد و مهم‌تر این که عنصر زنانگی را چگونه می‌توان در این بستر مورد تحلیل قرار داد.

وی ابراز داشت: در عین حال باید توجه داشت که فرهنگ هم می‌تواند سیاسی باشد و هم نباشد و این مساله به این بستگی دارد که از چه زاویه‌ای و با چه لنزی به قضایا بنگریم.

اقبالی افزود: جامعه ایرانی از مدت ها پیش نشان داده که علاقه مند به شکل گیری فضای همزیستی مسالمت آمیز راجع به پدیده های فرهنگی از جمله بحث حضور زنان در خیابان است.

انتهای پیام/