رهبر شهید و معماری انسجام اجتماعی
به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، مهدی کاظمی مطلق استاد دانشگاه و پژوهشگر حوزه مطالعات فرهنگی و تمدنی در نشست علمی با موضوع رهبر شهید؛ معمار وحدت شناختی که در پژوهشکده علوم اجتماعی دانشگاه آزاد اسلامی برگزار شد، بر شکل گیری وحدت پایدار در شکلگیری فهم مشترک میان اعضای جامعه تاکید کرد.
کاظمیمطلق در ابتدای این نشست با اشاره به چالشهای جوامع معاصر بیان داشت: بسیاری از جوامع امروز به دلیل گسست در فهم مشترک با مشکلات جدی مواجه هستند. از این رو، زمانی که افراد یک جامعه درباره هویت، گذشته، آینده و مسیر حرکت جمعی خود برداشتهای پراکنده و متفاوت داشته باشند، انسجام درونی جامعه به تدریج کاهش پیدا میکند. همچنین جامعه برای حرکت رو به جلو نیازمند یک چارچوب مشترک معنایی است، زیرا رفتارهای اجتماعی زمانی به نتیجه میرسند که بر پایه یک درک مشترک از اهداف و ارزشها شکل گرفته باشند. از این منظر، وحدت را نمیتوان تنها در کنار هم قرار گرفتن افراد یا هماهنگی ظاهری میان گروههای مختلف خلاصه کرد.
این پژوهشگر حوزه مطالعات فرهنگی و تمدنی خاطرنشان کرد: وحدت حقیقی پیش از آنکه در عرصه روابط اجتماعی و مناسبات بیرونی دیده شود، در ساحت اندیشه و شناخت انسانها شکل میگیرد. مفهوم وحدت شناختی دقیقاً به همین معنا اشاره دارد، یعنی جامعه بتواند درک مشترکی از حقیقت، هویت، آرمانها و آینده خود پیدا کند.
کاظمیمطلق با بیان اینکه رهبران بزرگ تاریخ صرفاً مدیران سیاسی دوره خود نبودهاند، اظهار داشت: رهبران اثرگذار کسانی هستند که توانایی ایجاد معنا، تولید امید و ساختن زبان مشترک میان مردم را دارند. آنان پیش از آنکه جامعه را در سطح ظاهری به هم نزدیک کنند، در سطح ذهن و باور، پیوند ایجاد میکنند. از همین رو، رهبر شهید را میتوان ، معمار وحدت شناختی دانست، زیرا وحدت در این نگاه یک اقدام کوتاه مدت یا یک شعار مقطعی نیست، بلکه ضرورتی تمدنی برای استمرار حرکت جامعه محسوب میشود. چنین نگرشی، وحدت را به عاملی برای افزایش قدرت اجتماعی و تقویت سرمایه جمعی تبدیل میکند.
وی با اشاره به ضرورت پذیرش تفاوتها در جامعه تصریح کرد: وحدت به معنای حذف تکثر نیست. جامعهای که در آن همه افراد مانند یکدیگر فکر کنند، الزاماً جامعهای پویا نخواهد بود، زیرا تفاوت دیدگاهها، تجربهها و نگاههای مختلف میتواند زمینهساز رشد و پیشرفت باشد. از این منظر مسئله اصلی جامعه، وجود تفاوتها نیست، بلکه ناتوانی در مدیریت و تبدیل این تفاوتها به ظرفیت مشترک است. زمانی که افراد بتوانند در کنار اختلاف نظرها، بر اصول و اهداف مشترک تمرکز کنند، تکثر به جای ایجاد شکاف، به عامل پویایی تبدیل خواهد شد.
این استاد دانشگاه در ادامه نشست اظهار داشت: هنر رهبران فکری و اجتماعی این است که میان گروهها، نسلها و دیدگاههای مختلف ارتباط برقرار کنند و از پراکندگی موجود، انسجام و همافزایی بسازند. وحدت واقعی زمانی شکل میگیرد که افراد احساس کنند با وجود تفاوتهای فردی، عضو یک مسیر مشترک هستند. بنابراین در اندیشه رهبر شهید، جامعه زمانی قدرتمند خواهد بود که هویت فردی افراد در تضاد با هویت جمعی قرار نگیرد، بلکه در یک منظومه بزرگتر معنا پیدا کند. انسان زمانی برای اهداف اجتماعی مشارکت میکند که احساس تعلق و مسئولیت نسبت به آن مسیر داشته باشد.
کاظمیمطلق با تأکید بر نقش اعتماد در شکلگیری وحدت خاطرنشان کرد: وحدت با اجبار و دستور ایجاد نمیشود، بلکه نتیجه اعتماد متقابل میان افراد جامعه است و هر اندازه اعتماد میان مردم، نسلها و مجموعههای اجتماعی افزایش پیدا کند، امکان همکاری و عبور از بحرانها نیز بیشتر خواهد شد.
وی در ادامه به اهمیت ارتباط با نسل جوان اشاره کرد و بیان داشت: جوانان تنها مخاطبان آینده نیستند، بلکه سازندگان آینده و تولیدکنندگان معنای اجتماعی هستند. اگر جامعه بخواهد وحدت پایدار ایجاد کند، باید زمینه حضور فعال جوانان را فراهم کند. همچنین ایجاد وحدت میان نسل جوان با توصیههای صرف یا دعوتهای شعاری امکانپذیر نیست، بلکه نیازمند آن است که جوان احساس کند دیده میشود، شنیده میشود و در ساختن آینده نقش دارد. زمانی که نسل جوان خود را بخشی از یک پروژه مشترک اجتماعی بداند، احساس تعلق و مسئولیت در او تقویت خواهد شد. از این رو، نگاه رهبر شهید به جوانان بر اساس اعتماد و مشارکت شکل گرفته بود. در این رویکرد، جوانان نیروهای منفعل جامعه نیستند، بلکه سرمایههای فکری، فرهنگی و اجتماعی کشور محسوب میشوند.
این پژوهشگر و استاد دانشگاه با اشاره به ابعاد مختلف وحدت در اندیشه رهبر شهید خاطرنشان کرد: یکی از مهمترین ابعاد وحدت، وحدت در هدف است؛ جامعه باید بداند به چه سمت و سویی حرکت میکند؛ زیرا نبود مقصد مشترک، زمینه پراکندگی تصمیمها و کاهش توان جمعی را فراهم میکند. دومین بُعد، وحدت در هویت است؛ هویت مشترک به معنای از بین بردن تفاوتهای فردی و فرهنگی نیست، بلکه به معنای پیدا کردن نقاط اتصال میان اعضای جامعه است. انسانها زمانی میتوانند در کنار یکدیگر حرکت کنند که احساس کنند سرنوشت مشترکی دارند. سومین بُعد، وحدت در عمل است؛ باورهای مشترک زمانی ارزشمند خواهند بود که به رفتار اجتماعی و مسئولیت جمعی تبدیل شوند. جامعهای که میان باور و عمل فاصله ایجاد کند، نمیتواند از ظرفیتهای درونی خود استفاده کند.
کاظمی مطلق با بیان اینکه وحدت یک وضعیت ثابت و پایانیافته نیست، اظهار داشت: وحدت فرآیندی پویا است که باید همواره بازتولید شود. جامعه در طول زمان با مسائل جدید، نسلهای جدید و شرایط متفاوت مواجه میشود و برای حفظ انسجام خود نیازمند بازسازی مداوم فهم مشترک است. از همین منظر میتوان از مفهوم وحدت مولد سخن گفت؛ وحدتی که نه بر حذف اختلافها، بلکه بر مدیریت خردمندانه تفاوتها و تبدیل آنها به نیروی حرکت اجتماعی استوار است.
وی با اشاره به شرایط عصر جدید خاطرنشان کرد: امروز با گسترش رسانهها و افزایش سرعت گردش اطلاعات، جوامع بیش از گذشته با روایتهای متنوع و گاه متعارض مواجه هستند. در چنین شرایطی، مهمترین چالش فقط اختلاف نظر نیست، بلکه نبود یک چارچوب مشترک برای فهم مسائل است. وی افزود: بازخوانی اندیشه رهبر شهید درباره وحدت نشان میدهد که انسجام اجتماعی پیش از آنکه صرفاً موضوعی سیاسی باشد، مسئلهای فرهنگی، معرفتی و انسانی است. جامعهای که از فهم مشترک برخوردار باشد، توان بیشتری برای حل مسائل و حرکت به سمت آینده خواهد داشت.
مهدی کاظمیمطلق در پایان اظهار داشت: جامعه متحد جامعهای نیست که در آن همه افراد مانند یکدیگر فکر کنند، بلکه جامعهای است که افراد متفاوت آن در سایه یک معنای مشترک برای آیندهای مشترک تلاش میکنند. بنابراین ماندگاری رهبران بزرگ در این توانایی است که پیش از کنار هم قرار دادن افراد در عرصه اجتماعی، ذهنها و دلها را به یک افق مشترک پیوند میدهند؛ وحدتی که از اندیشه آغاز میشود و در نهایت به انسجام، امید و حرکت اجتماعی تبدیل خواهد شد.
انتهای پیام/
