از رهایی تا ماندگاری؛ معماری استقلال در اندیشه امام شهید

 به گزارش خبرنگار  فرهنگی خبرگزاری تسنیم، وحید عزیزی عضو هیات علمی دانشگاه آزاد اسلامی و پژوهشگر حوزه حکمرانی در نشست علمی با موضوع رهبر شهید انقلاب اسلامی؛ معمار استقلال ایران که در پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی  برگزار شد، بر تداوم و ماهیت تمدنی استقلال در اندیشه رهبر شهید انقلاب تاکید کرد.

وی در ابتدای این نشست، با اشاره به تفاوت میان استقلال به‌عنوان یک واقعه سیاسی و استقلال به‌ مثابه یک ساختار ماندگار، ابراز داشت: در تاریخ ملت‌ها معمولاً استقلال با پایان اشغال، لغو قراردادهای نابرابر یا خروج قدرت‌های بیگانه شناخته می‌شود، اما این تصویر تنها بخشی از واقعیت است و نمی‌تواند تمام حقیقت استقلال را بازنمایی کند. از این منظر، بسیاری از ملت‌ها استقلال خود را جشن گرفته‌اند، اما پس از مدت کوتاهی در قالب‌های جدیدی از وابستگی گرفتار شده‌اند؛ از همین­رو مسئله اصلی نه دستیابی به استقلال، بلکه طراحی ساز و کاری است که بتواند این استقلال را در برابر تحولات آینده حفظ و بازتولید کند.

عزیزی با بیان این­که استقلال بدون معماری فکری دوام نخواهد داشت، خاطرنشان کرد: اگر امام خمینی(ره) بنیان‌گذار انقلابی بود که اراده استقلال را در ملت ایران زنده کرد، آیت‌الله خامنه‌ای(ره) معمار نظمی است که این اراده را به ساختاری پایدار تبدیل کرده است؛ ساختاری که توان عبور از بحران‌ها و پیچیدگی‌های تاریخی را دارد. تفاوت میان بنیان‌گذاری و معماری، تفاوت میان ایجاد یک بنا و طراحی سازه‌ای است که بتواند در برابر زلزله‌های تاریخی ایستادگی کند. معمار تنها ساختمان نمی‌سازد، بلکه مسیر رشد، ظرفیت ترمیم، نسبت اجزا و امکان تداوم حیات آن را نیز طراحی می‌کند. از این رو، استقلال در اندیشه رهبر انقلاب یک نظام زنده و پویاست.

عضو هیات علمی دانشگاه آزاد اسلامی با اشاره به این­که بسیاری از تحلیل‌های سیاسی، استقلال را صرفاً در نسبت با قدرت‌های خارجی معنا می‌کنند، اظهار داشت: چنین برداشتی لایه عمیق‌تر مسئله را نادیده می‌گیرد، زیرا وابستگی پیش از آن­که در اقتصاد، سیاست یا امنیت شکل بگیرد، در ذهن انسان آغاز می‌شود. همچنین ملتی که به توانایی‌های خود ایمان نداشته باشد، حتی اگر از منابع طبیعی، سرمایه انسانی و امکانات گسترده برخوردار باشد، در نهایت سرنوشت خود را به اراده دیگران گره خواهد زد. از همین رو نخستین گام در معماری استقلال، شکل‌گیری ذهنی مستقل است؛ ذهنی که خود را تولیدکننده اندیشه، راه‌حل و آینده بداند.

این پژوهشگر حوزه حکمرانی  در ادامه نشست با بیان این­که استقلال در این نگاه مفهومی ایجابی است، افزود: استقلال تنها نه گفتن به سلطه نیست، بلکه آری گفتن به ظرفیت‌های درونی است. اگر مقاومت با تولید همراه نباشد، به فرسایش خواهد انجامید، اما استقلالی که بر پایه تولید علم، فناوری، فرهنگ و اقتصاد دانش‌بنیان استوار باشد، فشارهای بیرونی را به فرصت تبدیل خواهد کرد.  از این رو، تأکید مستمر رهبر معظم انقلاب بر پیشرفت علمی، خودکفایی دفاعی، اقتصاد دانش‌بنیان، تقویت هویت فرهنگی و مشارکت مردم، مجموعه‌ای از سیاست‌های پراکنده نیست، بلکه اجزای یک معماری منسجم برای حفظ و بازتولید استقلال به شمار می‌آید.

عزیزی  با اشاره به نقش مردم در این منظومه فکری، اظهار داشت: یکی از مهم‌ترین تفاوت‌های الگوی انقلاب اسلامی با بسیاری از الگوهای سیاسی رایج جهان، جایگاه مردم در تحقق استقلال است. در بسیاری از کشورها استقلال پروژه‌ای دولتی تلقی می‌شود، اما در اندیشه انقلاب اسلامی، استقلال زمانی ماندگار خواهد بود که به سرمایه اجتماعی تبدیل شود. از این منظر،  هنگامی که مردم خود را صاحب کشور، شریک آینده و مسئول سرنوشت جمعی بدانند، استقلال دیگر یک شعار رسمی نخواهد بود، بلکه به بخشی از هویت اجتماعی تبدیل می‌شود؛ هویتی که حتی در شرایط فشارهای خارجی نیز جامعه را از فروپاشی حفظ می‌کند.

وی در ادامه با تشبیه استقلال به یک موجود زنده، خاطرنشان کرد: استقلال برخلاف یک بنای سنگی، نیازمند رشد مداوم است، چرا که اگر علم متوقف شود، فرهنگ به تقلید روی آورد، اقتصاد خلاقیت خود را از دست بدهد و جامعه احساس مسئولیت نکند، وابستگی از همان شکاف‌ها دوباره بازخواهد گشت. هنر رهبری آیت‌الله خامنه‌ای(ره) در این است که استقلال را از یک دستاورد تاریخی به یک فرآیند دائمی تبدیل کرده است؛ فرآیندی که هر نسل باید آن را متناسب با نیازهای زمان خود بازآفرینی و تقویت کند.

عضو هیات علمی دانشگاه آزاد اسلامی با تأکید بر این­که استقلال مهم‌ترین سرمایه تمدنی ایران معاصر است، اظهار داشت: تمدن زمانی شکل می‌گیرد که یک جامعه بتواند درباره آینده خود مستقل تصمیم بگیرد. جامعه وابسته، آینده را از دیگران وارد می‌کند، اما جامعه مستقل، آینده را بر پایه ظرفیت‌های درونی خود خلق می‌کند. بنابراین تفاوت میان این دو نگاه، تفاوت میان مصرف‌کننده تاریخ بودن و تاریخ‌ساز شدن است. استقلال در این معنا صرفاً حفاظت از گذشته نیست، بلکه توانایی آفرینش آینده بر اساس اعتماد ملی، اراده جمعی و ظرفیت‌های داخلی است.

وحید عزیزی در پایان با اشاره به مفهوم معمار استقلال، خاطرنشان کرد: این تعبیر صرفاً یک توصیف سیاسی نیست، بلکه مفهومی تمدنی است. معمار، نقشه‌ای طراحی می‌کند که بنا پس از گذشت سال‌ها نیز استوار باقی بماند.از این منظر، اگر استقلال به اشخاص یا دولت‌ها وابسته باشد با تغییر شرایط آسیب خواهد دید، اما هنگامی که به فرهنگ، دانش، هویت و مشارکت مردم پیوند بخورد، به سرمایه‌ای ماندگار برای نسل‌های آینده تبدیل خواهد شد. از همین رو، هنر رهبری در چنین منظومه‌ای، صرفاً اداره امور روزمره کشور نیست، بلکه طراحی نظمی است که بتواند بدون وابستگی به اراده قدرت‌های بیرونی، مسیر پیشرفت و تعالی ایران را استمرار بخشد. بنابراین استقلال واقعی زمانی محقق می‌شود که یک ملت، آینده خود را با دستان خویش طراحی کند و به جای انتظار برای نسخه‌های بیرونی، بر ظرفیت‌های داخلی، اعتماد ملی و اراده جمعی تکیه داشته باشد، در چنین نگاهی، آیت‌الله خامنه‌ای را باید معمار استقلال ایران دانست، شخصیتی که استقلال را از سطح یک رخداد تاریخی به مرتبه یک فرهنگ ماندگار و افقی تمدنی ارتقا داده است.

انتهای پیام/