از مداحی در محضر رهبر شهید تا بیان حس پدری در قطعه «پدر ایران»

به گزارش خبرنگار تسنیم، این روزها کافی است چند دقیقه در فضای مجازی یا میان کلیپ‌های دلی که با تصاویر رهبر انقلاب ساخته شده‌اند جست‌وجو کنید تا ابیات “سر از دست دادیم، سرور از دست دادیم / تو علی بودی پس پدر از دست دادیم”؛  بارها و بارها پیش چشم و گوش‌تان تکرار شود. دروغ چرا، هر بار شنیدنش دل را سنگین می‌کند؛ غمی آشنا و در عین حال تازه، که با خودش حس فقدان یک تکیه‌گاه را زنده می‌کند.

این قطعه که این روزها به یکی از پرمخاطب‌ترین مداحی‌های احساسی در شبکه‌های اجتماعی تبدیل شده، اثری از سید محمدرضا نوشه‌ور است؛ مداح جوانی که نامش در سال‌های اخیر بیش از گذشته در میان آثار مناسبتی و آیینی شنیده شده و حالا با این اثر، بیش از پیش در معرض توجه قرار گرفته است.

نوشه‌ور مسیر زندگی‌اش را از نوجوانی با اراده‌ای جدی به سمت مداحی و ستایشگری اهل‌بیت(ع) انتخاب کرده است و آنچه او را در میان نسل جدید مداحان متمایز می‌کند، تنها صدای او نیست؛ بلکه نوع نگاه و زیست او در این مسیر است

در چنین فضایی، با او درباره شکل‌گیری مداحی “پدر ایران” به گفت‌وگو نشستیم؛ اثری که از یک اتفاق ساده در مسیر سفر آغاز شد و در ادامه به یکی از پربازتاب‌ترین مداحی‌های احساسی این روزها تبدیل شد؛ روایتی از یک شعر، یک حس و یک تجربه شخصی که حالا در میان مردم دست‌به‌دست می‌شود.

تسنیم: ایده شکل‌گیری مداحی “پدر ایران” از کجا آغاز شد و چه شد که تصمیم گرفتید آن را اجرا کنید؟

واقعیت این است که مداحی “پدر ایران” از قبل برنامه‌ریزی نشده بود و به‌صورت کاملاً اتفاقی شکل گرفت. ما در یکی از سفرهایی که پیش از چهلم رهبر انقلاب به اهواز داشتیم، در مسیر اهواز به آبادان بودیم و برای اجرای برنامه‌ای مرتبط با مراسم شهید تنگسیری به سمت آبادان می‌رفتیم.

در همان مسیر، یکی از دوستان شعری را از مجموعه اشعاری که بین مداحان در دسترس است پخش کرد. در میان آن اشعار، یک بخش با این مضمون که “سر از دست دادیم” بود که شاعر آن مهدی نظری بود، این شعر به‌شدت به دلم نشست. احساس کردم این شعر هم از نظر محتوا و هم از نظر حال‌وهوای حماسی و احساسی، با صدای من هماهنگ است.

 شب همان روز، بعد از اجرای برنامه در آبادان، در جلسه‌ای که در اهواز برگزار شد، این اثر را برای اولین‌بار اجرا کردم. همان اجرای اولیه برای خود من بسیار جالب بود، چون دیدم مردم به‌شدت ارتباط برقرار کردند؛ برخی گریه کردند و حتی بخش‌هایی از شعر مثل همان “سر از دست دادیم” را خیلی زود همراهی و حفظ کردند.

این بازخورد برای من نشانه مهمی بود که این کار از جنس کارهایی است که می‌تواند با دل مردم ارتباط بگیرد. با وجود اینکه آن مقطع فضای غالب، فضای آثار حماسی بود و تقریباً همه مداحان در همین مسیر کار تولید کرده بودند، احساس کردم جای یک اثر احساسی‌تر که به شخصیت و حال‌وهوای مربوط به آقا و آن مقطع اشاره داشته باشد، خالی است.

به همین دلیل تصمیم گرفتم این کار را جدی‌تر دنبال کنم. پس از بازگشت به تهران، اثر را بازخوانی و نهایی کردیم و در نسخه نهایی از همان حال‌وهوای جمعی و صدای مردمی که در اجرای اهواز همراه بودند نیز استفاده شد.

در نهایت، “پدر ایران” بیش از آنکه یک طرح از پیش‌تعیین‌شده باشد، یک اتفاق بود که به لطف خدا شکل گرفت و بازتاب خودش را در میان مردم پیدا کرد.

تسنیم: انتخاب عنوان “پدر ایران” بر چه مبنا و مفهومی انجام شد و چه پیامی را در این نام‌گذاری دنبال می‌کردید؟

واقعیت این است که انتخاب عنوان “پدر ایران” کاملاً برخاسته از فضای احساسی و اجتماعی آن مقطع بود. پس از شهادت آقا، یک احساس عمومی در میان مردم شکل گرفته بود که گویی یک تکیه‌گاه و پدر را از دست داده‌اند؛ حسی که فقط شخصی نبود، بلکه به‌صورت جمعی در جامعه دیده می‌شد.

این احساس حتی در متن شعر هم بازتاب دارد؛ جایی که اشاره می‌شود “تو علی بودی پس پدر از دست دادیم”. همین مضمون، در واقع بیانگر همان حس مشترکی بود که بین مردم و حتی خود ما وجود داشت؛ احساسی شبیه یتیم شدن و از دست دادن یک پدر معنوی. بر همین اساس، این عنوان به ذهن رسید که اگر نام اثر “پدر ایران” باشد، شاید بتواند بهتر این فضای عاطفی را منتقل کند و ارتباط عمیق‌تری با مخاطب برقرار کند.

البته برای نام‌گذاری، پیشنهادهای دیگری هم از سوی دوستان مطرح شد؛ از جمله عناوینی مانند “فراغ یار”، “شهید رهبر” و برخی عناوین مشابه. اما در نهایت، جمع‌بندی این بود که عنوان «پدر ایران» بیشترین همخوانی را با حال‌وهوای اثر و احساس عمومی مردم دارد و می‌تواند آن حس مشترک فقدان و دلبستگی را بهتر منتقل کند.

.

ویدیو کامل نماهنگ پدر ایران 

تسنیم: فرآیند تولید و آماده‌سازی اثر “پدر ایران” چقدر زمان برد و این کار در چه شرایطی تولید شد؟

همان‌طور که عرض کردم، این کار از نظر زمانی بسیار سریع و فشرده تولید شد. به‌محض اینکه به تهران رسیدیم، عملاً در فاصله‌ای کوتاه تا مراسم چهلم آقا بودیم؛ فکر می‌کنم حدود دو روز قبل از آن مراسم.

در همان بازه زمانی، یعنی حوالی یکشنبه یا دوشنبه، به استودیو رفتیم و کار را ضبط کردیم. شرایط تولید کاملاً سرعتی و اصطلاحاً فورس بود، به این معنا که فرصت چندانی برای پرداخت طولانی‌مدت روی جزئیات وجود نداشت.

در بخش تنظیم هم مهدی شکارچی یکی از رفقای تنظیم کننده لطف کردند و با همراهی و دقت بالا، در مدت بسیار کوتاهی، حتی در حد یک شب تا صبح، روی تنظیم اثر وقت گذاشتند تا کار آماده انتشار شود.

در واقع این اثر از آن جنس کارهایی نبود که در یک فرآیند طولانی و برنامه‌ریزی‌شده تولید شود؛ بلکه در یک بازه زمانی کوتاه و با سرعت بالا آماده شد. با این حال، نکته مهم این بود که علی‌رغم این سرعت در تولید، به لطف خدا اثر بازخورد خوبی گرفت و به نوعی برای خودش برکت پیدا کرد.

تسنیم: در شکل‌گیری متن و اشعار مداحی “پدر ایران”، نقش شما تا چه حد بوده و این شعر چگونه انتخاب شد؟

در خصوص متن و اشعار این اثر، لازم است تأکید کنم که این شعر از سوی من سفارش داده نشده بود و در فرآیند نگارش آن نیز نقشی نداشتم.

در واقع، شاعر این اثر (مهدی نظری) نیز از ابتدا اطلاعی نداشت که این شعر قرار است توسط چه کسی و در چه فضایی اجرا شود. این شعر از مجموعه اشعاری بود که به‌صورت عمومی در اختیار مداحان و اهالی شعر قرار دارد و برای شخص یا اجرای خاصی سروده نشده بود.

تسنیم: واکنش مردم به مداحی “پدر ایران” را چگونه ارزیابی می‌کنید و آیا بازخوردی دریافت کردید که برایتان غیرمنتظره یا تأثیرگذار باشد؟

آنچه از واکنش مردم مشاهده کردم، چه در میادین و فضاهای عمومی و چه در سطح جامعه، نشان‌دهنده ارتباط عمیق آن‌ها با این اثر بود. در اجراهای میدانی، به‌وضوح دیده می‌شد که بسیاری از مردم این کار را شنیده‌اند، آن را حفظ هستند و در کنار آن زمزمه می‌کنند و حتی در برخی موارد با آن اشک می‌ریزند. این مسئله برای من نشانه‌ای روشن از این بود که اثر توانسته با احساسات مردم ارتباط برقرار کند و به دل آن‌ها بنشیند.

تسنیم: در زمان تولید “پدر ایران”، آیا نگاه رسانه‌ای و هدف‌گذاری برای دیده شدن در فضای مجازی هم داشتید یا بیشتر انگیزه شخصی و احساسی در میان بود؟

واقعیت این است که من هنگام تولید این اثر، اصلاً نگاه رسانه‌ای یا محاسبات مربوط به میزان دیده شدن آن نداشتم. حتی تصور این‌که این کار بخواهد در فضای گسترده‌ای شنیده شود یا بازتاب پیدا کند، در ذهنم نبود. بیشتر احساس تکلیف بود؛ اینکه در آن فضا، جای یک کار مرتبط با حال‌وهوای آقا خالی بود و من سعی کردم این خلأ را در حد توانم پر کنم.

از طرف دیگر، در شرایط امروز که فضای مجازی و رسانه‌ها به‌صورت گسترده در حال تولید محتوا هستند و هر روز آثار متعددی منتشر می‌شود، خیلی‌ها تلاش می‌کنند کاری ارائه دهند که دیده شود. اما نگاه من در این اثر چنین چیزی نبود و اساساً برنامه‌ای برای پخش تلویزیونی یا انتشار هدفمند در فضای مجازی هم نداشتم.

به نظر من، آثاری که بیش از حد در چارچوب برنامه‌ریزی رسانه‌ای و محاسبات دیده شدن تولید می‌شوند، لزوماً ماندگاری بالایی ندارند. تجربه نشان داده که اگر یک اثر از دل یک حس واقعی و بدون تکلف شکل بگیرد، وقتی مسیر خودش را پیدا کند، اثرگذارتر و ماندگارتر خواهد بود.

در مورد “پدر ایران” هم همین اتفاق افتاد. من از ابتدا به این فکر نمی‌کردم که چقدر دیده می‌شود یا چه میزان اثرگذاری خواهد داشت. صرفاً احساس وظیفه و یک خلأ عاطفی در آن مقطع باعث شد این کار شکل بگیرد.

حتی در مقایسه با برخی آثار دیگر، مثل قطعه “باید برخاست”، که آن هم در فضای خودش ابتدا شاید با استقبال محدودتری روبه‌رو شد اما به مرور زمان و با ارتباط گرفتن مردم، تبدیل به اثری جریان‌ساز شد، می‌توان گفت این نوع آثار مسیر طبیعی خودشان را طی می‌کنند و در نهایت در دل جامعه جا باز می‌کنند.

اگر امروز “پدر ایران” هم توانسته بازتابی پیدا کند، به نظرم به خاطر همین ارتباط مستقیم با احساس مردم است؛ نه به واسطه طراحی رسانه‌ای یا برنامه‌ریزی از پیش تعیین‌شده. در نهایت، من اثرگذاری را در این نوع کارها بیشتر در همراهی مردم می‌بینم تا در محاسبات رسانه‌ای؛ وقتی مردم با یک اثر ارتباط بگیرند، خودش تبدیل به جریان می‌شود.

تسنیم: نگاه شما به نقش مجموعه آثار تولیدشده در آن مقطع (اعم از حماسی و احساسی) در فضای اجتماعی و ارتباط مردم با این آثار چگونه بود؟

واقعیت این است که در زمان تولید این اثر، نگاه اصلی من معطوف به فضای رسانه‌ای یا میزان بازنشر در شبکه‌های اجتماعی نبود. بیشتر جنبه احساسی و ارتباط مستقیم با احساس مردم برایم اهمیت داشت؛ اینکه یک اثر بتواند با دل مخاطب درگیر شود و از این مسیر اثر خودش را بگذارد.

در عین حال، به نظر من آثار مختلفی که در این دوره تولید شد، هرکدام به نوعی در ایجاد همبستگی اجتماعی نقش داشتند. کارهای حماسی هم در جای خود بسیار مؤثر بودند و توانستند به شور و هیجان عمومی و حضور مردم در صحنه کمک کنند. در کنار آن، آثار احساسی نیز توانستند بخشی از بعد عاطفی جامعه را پوشش دهند و این دو در کنار هم یک فضای کامل‌تری ایجاد کردند.

در واقع می‌توان گفت مجموعه کارهایی که توسط دوستان مداح تولید شد، چه در قالب حماسی و چه احساسی، در شکل‌گیری این هم‌افزایی اجتماعی تأثیرگذار بود. این آثار باعث شد مردم در آن ایام بیشتر با این فضا درگیر شوند، با آن همراهی کنند و حتی بهانه‌ای برای هم‌نشینی، هم‌دلی و هم‌صدایی پیدا کنند؛ از شنیدن و زمزمه کردن گرفته تا گریه و همراهی عاطفی با این مداحی‌ها.

البته در موضوع شهادت آقا، تعداد آثار احساسی خیلی زیاد نبود و شاید دو یا سه کار به‌صورت مشخص در این حوزه تولید شد و عمده تولیدات در قالب آثار حماسی بود. با این حال، همین مجموعه آثار در کنار هم توانستند یک جریان احساسی و اجتماعی را شکل دهند.

تسنیم: به نظر شما مداحی در مقاطع حساس اجتماعی و ملی چه مسئولیتی بر عهده دارد؟

به نظر من مداحی صرفاً یک اجرای هنری یا یک خوانش احساسی نیست، بلکه یک نقش اجتماعی هم در کنار آن وجود دارد. هر مداح به اندازه دایره ارتباطی خودش با مردم، یک بُعد اجتماعی پیدا می‌کند؛ یکی با چند نفر در ارتباط است، یکی با صدها نفر و یکی هم با جمع گسترده‌تری از جامعه.

در چنین شرایطی، یکی از مهم‌ترین وظایف مداح، تبیین فضا و شرایط موجود است. یعنی مداح باید از ظرفیتی که در اختیار دارد و از تریبونی که مردم به او اعتماد کرده‌اند، به بهترین شکل استفاده کند. این اعتماد، سرمایه مهمی است که می‌تواند در جهت آگاهی‌بخشی و جهت‌دهی درست به احساسات اجتماعی به کار گرفته شود.

طبیعی است که در چنین فضاهایی، برخی افراد ممکن است حضور کمرنگ‌تری داشته باشند یا بنا به دلایلی در صحنه نباشند، اما آنچه اهمیت دارد نقش کسانی است که در میدان هستند و سعی می‌کنند فضای عمومی را درک و تبیین کنند و در حد توان خود، به آن جهت بدهند.

به تعبیر یکی از دوستان، اگر در فضای نظامی از فرماندهان سخن گفته می‌شود، در این فضا نیز می‌توان گفت مداحان در مقیاس خود نوعی نقش میدانی دارند؛ هر مداح به اندازه دایره اثرگذاری‌اش یک میدان در اختیار دارد و در آن فعالیت می‌کند.

نکته مهم این است که مردم معمولاً از کسی که با او ارتباط عاطفی برقرار کرده‌اند (از او روضه شنیده‌اند، با او گریه کرده‌اند و احساساتشان با او درگیر شده) اثرپذیری بیشتری دارند. به همین دلیل، مداح در آن لحظه می‌تواند نقش مهمی در انتقال مفاهیم، جهت‌دهی به احساسات و تبیین آن چیزی که باید به مخاطب منتقل شود، ایفا کند.

در واقع می‌توان گفت مداحی در این شرایط، ترکیبی از احساس، آگاهی‌بخشی و مسئولیت اجتماعی است؛ و اگر درست استفاده شود، می‌تواند تأثیر قابل توجهی در فضای عمومی جامعه داشته باشد.

تسنیم: آیا پیش از “پدر ایران” تجربه تولید آثار مشابه با مضامین ملی، اجتماعی یا انقلابی داشته‌اید؟

بله، پیش از این اثر هم تجربه‌هایی در تولید کارهایی با مضامین ملی و اجتماعی داشته‌ام، اما شاید به گستردگی و محوریت این کار نبوده است.

به‌عنوان نمونه، در مناسبت نیمه شعبان سال گذشته و پس از وقایع (اغتشاشات دی ماه) و فضای جنگ 12 روزه، کاری تولید کردیم که در آن هم مضامین مهدوی مطرح بود و هم به نوعی به مسائل ملی و نگاه ضد استکباری پرداخته شده بود؛ با مضامینی در جهت امید به آینده و ظهور، در کنار اشاره به فضای تقابل با جریان‌های معاند.

همچنین در سال گذشته نیز اثری به مناسبت شهادت حاج قاسم سلیمانی با عنوان «تقاص» تولید شد که آن هم در همین فضای حماسی و ملی قرار داشت. با این حال، اگر بخواهم جمع‌بندی کنم، شاید تجربه من در حوزه آثار کاملاً ملی به اندازه برخی از دوستان دیگر گسترده نبوده، اما آثاری که تولید شده، همگی از دل احساس و اعتقاد شخصی بوده است.

تسنیم: در مسیر تولید و انتشار اثر “پدر ایران”، آیا با چالش یا محدودیتی مواجه شدید؟

 در مسیر تولید این اثر، به‌طور کلی چالش یا مانع جدی‌ای وجود نداشت و کار با همراهی دوستان و حمایت مجموعه‌هایی مانند سازمان تبلیغات، به‌صورت روان و منظم پیش رفت.

تنها جایی که می‌توان گفت مقداری با دشواری همراه بود، مربوط به بحث پخش تلویزیونی اثر بود. طبیعتاً در رسانه ملی حجم بالایی از تولیدات وجود دارد و آثار متعددی در حال پخش است، اما انتظار می‌رفت این کار در ایام نزدیک به چهلم آقا، فرصت بیشتری برای دیده شدن و پخش منظم داشته باشد.

در عین حال، این موضوع را به‌عنوان ایراد یا نقد جدی مطرح نمی‌کنم، چرا که در نهایت آثار مختلفی در آن ایام پخش شد و هرکدام جایگاه خود را داشتند و قابل احترام بودند. فقط شاید بتوان گفت در مورد این اثر، فرصت پخش گسترده‌تر کمتر فراهم شد.

تسنیم: آیا برنامه‌ای برای ادامه این مسیر و تولید آثار مشابه در آینده دارید؟

این اثر “پدر ایران” بیشتر یک کار احساسی و مقطعی بود که در همان فضا و حال‌وهوای خاص شکل گرفت. اما در ادامه مسیر، برنامه‌هایی برای تولید آثار دیگر نیز در نظر داریم.

ان‌شاءالله برای ایام دهه کرامت و ولادت حضرت امام رضا(ع)، تصمیم داریم اثری با عنوان “ایران امام رضا” تولید کنیم. این کار بیشتر در فضای حماسی خواهد بود و تلاش شده در آن، علاوه بر مضامین مرتبط با امام رضا(ع)، به مفاهیم ملی و اجتماعی نیز پرداخته شود.

در این اثر، بحث بیعت و وفاداری به رهبری نیز به‌عنوان یکی از محورهای محتوایی مدنظر قرار گرفته و در حال حاضر مراحل تولید آن در حال انجام است و امیدواریم به‌زودی آماده و منتشر شود.

تسنیم: اگر بخواهید یک پیام یا جمله به مخاطبان مداحی “پدر ایران” بگویید، آن پیام چیست؟

 اگر بخواهم در یک جمله با مخاطبان این اثر صحبت کنم، خواهشم از همه کسانی که “پدر ایران” را شنیده‌اند این است که اگر حتی یک‌بار با این کار دلشان لرزیده، احساساتی شده‌اند یا گریه کرده‌اند، برای عاقبت‌به‌خیری این حقیر دعا کنند.

برای من بزرگ‌ترین آرزو، عاقبت‌به‌خیری است و حقیقتش آن را در مسیر شهادت می‌بینم و امیدوارم خداوند این توفیق را روزی کند.

تسنیم: شما افتخار مداحی در محضر رهبر شهید را داشته‌اید؛ اگر خاطره‌ای از آن دیدار دارید بیان کنید.

یکی از دلایلی که شاید باعث شد این اثر برای من حال‌وهوای متفاوتی داشته باشد، همین تجربه نزدیک دیدار با آقا بود. من پیش از این در سال 1403 در دیدار مداحان با رهبر انقلاب، ایشان را از نزدیک دیده بودم و همان‌جا واقعاً آن نگاه و برخورد پدرانه را به‌طور ملموس احساس کردم.

ایشان در آن دیدار با محبت و تواضع خاصی برخورد کردند؛ به‌گونه‌ای که برای من کاملاً حس یک رابطه پدرانه و صمیمی ایجاد شد. شاید همین موضوع باعث شد بعد از شهادت ایشان، آن احساس فقدان برای من حالت عمیق‌تر و متفاوت‌تری پیدا کند.

اگر بخواهم خاطره‌ای از آن دیدار عرض کنم، مربوط به زمانی است که در محضر ایشان مداحی کردم. بعد از اجرا، از ایشان درخواست کردم به عنوان یادگاری، انگشتری به یادگار به من بدهند که ایشان هم این کار را کرد که برای من بسیار ارزشمند است.

قبل از اجرا هم به ایشان عرض کردم که بسیار علاقه‌مند بودم در محضرشان مداحی کنم. ایشان با لطف فرمودند که «فیض بردیم و استفاده کردیم». این جمله برای من بسیار ماندگار شد.

در مجموع، آن دیدار برای من روزی بسیار خاص و به‌یادماندنی بود؛ هرچند همراه با استرس بود، اما در نهایت به بهترین شکل رقم خورد و توفیق زیارت و حضور در محضر ایشان نصیبم شد.

تسنیم: اگر بخواهید “پدر ایران” را در یک جمله خلاصه کنید، مهم‌ترین پیام این اثر چیست؟

اگر بخواهم “پدر ایران” را در یک جمله خلاصه کنم، می‌توان گفت این اثر روایتِ یک احساس جمعی است؛ احساسی از فقدان یک تکیه‌گاه و در عین حال، وفاداری و پیوند عاطفی مردم با مسیری که به آن باور دارند؛ پیامی که تلاش می‌کند این حس مشترک را در قالب یک بیان احساسی و مردمی بازتاب دهد.

کلام آخر

این روزها تمرین سربازی برای لشکر امام زمان(عج) است؛ ان‌شاءالله که در زمره یاران حضرت قرار بگیریم و توفیق دیدن ظهور ایشان را پیدا کنیم. اگر ما را بپذیرند، بتوانیم پا رکاب حضرت، سربازی کنیم و در این مسیر ثابت‌قدم بمانیم.

«اللهم عجل لولیک الفرج»

انتهای پیام/