ماهواره «طلوع 3» روزانه 6 هزار کیلومتر مربع تصویربرداری می‌کند
به گزارش خبرنگار فضا و نجوم خبرگزاری تسنیم، مراسم هفته جهانی فضا در وزارت ارتباطات با حضور سیدستار هاشمی وزیر ارتباطات، حسن سالاریه رئیس سازمان فضایی ایران و سایر مسئولان صنعت فضایی کشور برگزار شد.
محرم غیاثوند، رئیس گروه فضایی شرکت صنایع الکترونیک وزارت دفاع (صاایران) در این مراسم اظهار کرد: نام تعدادی از دانشمندان ایرانی و مسلمان بر روی دهانه‌های ماه ثبت شده است که این موضوع نشان‌دهنده سابقه درخشان تمدن ما در حوزه نجوم و هوافضا است. مسلمانان و ایرانیان به دلیل اهمیت اوقات شرعی، تعیین فصول و ماه‌ها در دین اسلام، همواره به رصد ستارگان و قمرها علاقه ویژه‌ای داشتند.
وی افزود: نخستین رصدخانه‌های جهان به مفهومی که امروز می‌شناسیم، در بغداد و توسط خوارزمی تأسیس شد و رصدهای دقیقی از وضعیت ستارگان در آن صورت گرفت. البته علم نجوم پیش‌تر در یونان، هند و چین وجود داشت، اما دانشمندان مسلمان این دانش را گردآوری و در رصدخانه‌ها توسعه دادند. دانشمندانی نظیر فرغانی و صوفی هر کدام رصدخانه‌ای داشتند و مطالعات گسترده‌ای انجام دادند. در حال حاضر نام 13 دانشمند مسلمان بر روی دهانه‌های ماه ثبت شده است؛ البته دانشمندان بزرگ دیگری نظیر ابن‌هیثم و ابن‌سینا نیز وجود دارند که نام آن‌ها در این لیست قرار نگرفته است.
غیاثوند تصریح کرد: پیش از این دوران، «هیئت بطلمیوسی» و نظریه «زمین‌مرکزی» حاکم بود و فرض بر این بود که زمین مرکز عالم است و همه ستارگان به دور آن می‌چرخند. اما دانشمندان مسلمان، به‌ویژه ابن‌هیثم و سپس خواجه نصیرالدین طوسی در کتاب «تذکره»، نظریه بطلمیوس را به چالش کشیدند و پایه‌های آن را متزلزل کردند. پس از او، شاگردانش معادلات جدیدی را ارائه دادند.
وی در ادامه با اشاره به دستاوردهای دانشمندان ایرانی گفت: در زمان سلطان جلال‌الدین ملک‌شاه سلجوقی، رصدخانه خیام نیشابوری به‌عنوان یکی از بزرگترین رصدخانه‌های دنیا راه‌اندازی شد. در این دوران، خیام توانست «تقویم جلالی» را تدوین کند که هنوز نیز دقیق‌ترین تقویم حال حاضر دنیا محسوب می‌شود و ما همچنان از آن استفاده می‌کنیم. پس از آن، خواجه نصیرالدین طوسی رصدخانه مراغه را بنیان‌گذاری کرد که نقطه عطفی در علم نجوم جهان است. همچنین رصدخانه سمرقند نیز توسط الغ‌بیگ بنا نهاده شد و غیاث‌الدین جمشید کاشانی، از نخبگان ریاضیات و نجوم دنیا، مدیریت آن را بر عهده داشت. در نهایت، شاگردان این مکتب نظریه بطلمیوس را به‌طور کامل رد کردند و ثابت کردند که زمین حرکت می‌کند؛ این در حالی است که صدها سال بعد، کوپرنیک و دیگران به رصدهای جدید پرداختند و گالیله تبیین کرد که زمین به دور خورشید می‌چرخد.
رئیس گروه فضایی صاایران تأکید کرد: ما باید به هویت اسلامی-ایرانی خود افتخار کنیم. این علوم مرهون تلاش‌های نیاکان ماست. با این حال، متأسفانه حدود 300 سال در این حوزه عقب افتادیم و فرصت‌های بسیاری را از دست دادیم. اما در سه دهه اخیر، به‌ویژه در 26، 27 سال گذشته، برای جبران این عقب‌ماندگی‌ها گام‌های مؤثری برداشته‌ایم.
وی خاطرنشان کرد: همه مستحضرید که اولین گام بومی ما در این مسیر، پرتاب ماهواره «امید» در سال 1387 بود. پس از آن، تلاش‌های بسیاری در کشور صورت گرفت تا بتوانیم از مرحله تحقیقات گذر کرده و به سمت صنعتی‌کردن حوزه فضایی حرکت کنیم تا بتوانیم نیازهای جامعه را برآورده سازیم.
غیاثوند در ادامه با بیان اینکه ما دو حوزه اصلی را باید پیگیری می‌کردیم، افزود: نخست اینکه بتوانیم اجسام سنگین‌تر را در مدارات بالاتر قرار دهیم؛ ماهواره امید که در سال 1387 پرتاب شد، یک ماهواره 25 کیلویی در کلاس نانوماهواره‌ها بود که در مدار 300 کیلومتری قرار گرفت و عمر آن 40 تا 45 روز بود. ما باید عمر این ماهواره‌ها را به سه سال می‌رساندیم و توانایی حمل ماهواره‌های سنگین‌تر (بالای 100 کیلوگرم) را ایجاد می‌کردیم؛ بنابراین نسل ماهواره‌برها باید تغییر می‌کرد.
وی تصریح کرد: آن اقدام در واقع یک شروع و یک گام اولیه برای تحقیقات بود، اما برای کار صنعتی باید ماهواره‌برهای جدیدی ساخته می‌شد؛ از همین رو، ماهواره‌برهای «سیمرغ» و «ذوالجناح» در وزارت دفاع و ماهواره‌برهای «قاصد» و «قائم-100» در سپاه پاسداران برای همین موضوع توسعه داده شدند. در کنار آن، ما باید حوزه ماهواره‌ها را به‌صورت صنعتی ایجاد می‌کردیم؛ یعنی ماهواره پس از قرارگیری در مدار، باید می‌توانست فرآیند ارائه خدمات، شامل «راه‌اندازی و بهره‌برداری در مدار» را طی کند و سامانه‌های زمینی نیز باید پشتیبانی لازم را از این ماهواره‌ها انجام می‌دادند.
رئیس گروه فضایی صاایران با اشاره به پیچیدگی‌های ساخت داخلی قطعات گفت: ترکیب این‌ها با هم، شاید شامل صدها هزار قطعه و زیرمجموعه است که تمام آن‌ها را باید خودمان می‌ساختیم، در فضا تست می‌کردیم و از عملکردشان مطمئن می‌شدیم؛ چرا که این امکانات را کسی به ما نمی‌داد و از جایی نمی‌توانستیم تأمین کنیم. بعضی از دوستان می‌پرسند که در این 30 سال کجا بودید؟ ما بودیم، اما شما خبر نداشتید؛ تمام این صدها هزار قطعه توسط همین بخش‌های علمی کشور ساخته و در فضا آزمایش شد تا به مراحل صنعتی‌شدن رسیدیم.
وی افزود: به تمام افرادی که در این حوزه کار کردند و کمتر دیده می‌شوند، به‌ویژه پیشکسوتان این عرصه که دستاوردها و عدم موفقیت‌ها (که من نامش را شکست نمی‌گذارم) را تحمل کردند و با وجود کمبود منابع و امکانات، تمام زیرسیستم‌ها را توسعه دادند، درود می‌فرستیم. این‌گونه نیست که جوانان 30 ساله این‌ها را ساخته باشند؛ ما روی دوش 30 سال سوابق همکاران قبلی‌مان ایستاده‌ایم و باید به پیشکسوتان خود احترام بگذاریم.
غیاثوند با اشاره به دستاورد ماهواره «چمران» اظهار کرد: ما در نهایت به کار صنعتی رسیدیم؛ همان‌طور که در جریان هستید، ماهواره «چمران» در اوایل دولت فعلی با موفقیت پرتاب شد. این ماهواره برای اولین بار در ایران ملاقات مداری انجام داد؛ یعنی دو جسم را در فضا به هم نزدیک کردیم. اکنون دو سال از مأموریتش می‌گذرد و همچنان به صورت موفق و صددرصد در حال انجام عملیات است.
وی با بیان یک خاطره از فرآیند پرتاب گفت: برای پرتاب ماهواره چمران، ابتدا قرار بود این ماهواره با ماهواره‌بر سیمرغ پرتاب شود، اما به دلیل جابه‌جایی‌ها و آماده‌سازی سایر ماهواره‌ها، به ماهواره‌بر «قائم» رسیدیم. ماهواره‌بر قائم وزن خوبی تا 80 کیلوگرم را حمل می‌کند و ماهواره چمران 60 کیلوگرم وزن دارد، اما از نظر ابعاد محدودیت‌هایی داشت. دو هفته مانده به پرتاب، دستور انجام تست‌های سازگاری صادر شد. پس از انجام تست‌ها و گزارش به آقای دکتر، یک اشکال مهم وجود داشت؛ اینکه باید سایز ماهواره را برای قرارگیری در ماهواره‌بر اصلاح می‌کردیم. وقتی پرسیدند این کار شدنی است؟ گفتم این کار (تغییر ابعاد) دیگر نجاری است! با وجود بحث‌های فنی و استانداردها، در نهایت مسئولیت را پذیرفتیم و بخش‌هایی از ماهواره‌بر را بریدیم تا با ابعاد ماهواره سازگار شود و در نهایت موفق شدیم.
غیاثوند در ادامه با اشاره به حواشی روز پرتاب ماهواره چمران خاطرنشان کرد: قبل از پرتاب، ما موضوع را به صورت شفاهی در حاشیه یک جلسه با وزیر مطرح کرده بودیم و ایشان فرمودند مکاتبه کنید، اما به دلیل درگیری‌های فشرده اجرایی، مکاتبه اداری با تأخیر مواجه شد. در شهریورماه، پای پرتاب در خدمت سردار حاجی‌زاده بودیم و الحمدلله پرتاب با موفقیت انجام شد. پس از عبور گذر اول، ما در محل ماندیم تا گذر دوم ماهواره را هم رصد کنیم و سپس به تهران بازگردیم.
وی افزود: در آن منطقه همه تلفن‌های همراه قطع بود و فقط بی‌سیم وجود داشت؛ ناگهان از طریق بی‌سیم اعلام کردند که از دفتر وزیر دفاع تماس گرفته‌اند و گفتند وزیر می‌پرسد آیا مجوز این پرتاب را گرفته بودید؟ آنجا بود که متوجه شدم یک هفته قبل وزیر تغییر کرده و با رفتن امیر آشتیانی، امیر نصیرزاده عهده‌دار وزارت شده است و ما به ایشان اطلاع‌رسانی نکرده بودیم! ایشان در تلویزیون دیده بود که سردار سلامی و وزیر ارتباطات دارند تبریک می‌گویند، اما وقتی از معاونت صنعتی پیگیری کرده بودند، اعلام شده بود پروژه‌ای به نام چمران نداریم (زیرا نام پروژه در داخل «ققنوس» بود). در نهایت به تهران برگشتیم و موضوع را تشریح و حل‌وفصل کردیم.
رئیس گروه فضایی صاایران با تأکید بر لزوم هم‌افزایی ملی در حوزه فضا تصریح کرد: در پروژه ماهواره چمران، پرتاب توسط سپاه پاسداران انجام شد، ساخت ماهواره با همکاری وزارت دفاع و پژوهشگاه هوافضا صورت گرفت، شرکت‌های خصوصی دخیل بودند و سازمان فضایی پشتیبانی کرد. من همیشه می‌گویم «فضا بسیار وسیع است و اگر تنها بروی گم می‌شوی»؛ بنابراین موفقیت در فضا مستلزم کار دسته‌جمعی و هم‌افزایی همه‌جانبه است و تنهایی نمی‌توان به فضا رفت.
وی با اشاره به مأموریت ماهواره‌بر سیمرغ گفت: در دی‌ماه 1403 با ماهواره‌بر سیمرغ، بزرگترین محموله فضایی کشور را به وزن 300 کیلوگرم در مدار 300 کیلومتری قرار دادیم که شامل ماهواره‌های تحقیقاتی و بلوک انتقال مداری «سامان» بود. مسیر سیمرغ واقعاً مسیر دشوار، ناهموار و طولانی بود که جا دارد روایت کامل آن بازگو شود، اما خدا را شکر با موفقیت به سرانجام رسید.
غیاثوند به تشریح آخرین پروژه صنعتی و عملیاتی کشور پرداخت و اظهار کرد: ماهواره «پایا» یا همان «طلوع 3» که در قالب پرتاب سه‌گانه در دی‌ماه سال گذشته پرتاب شد، اولین ماهواره تصویربرداری عملیاتی ما در فضا به شمار می‌رود. در این مأموریت که پرتاب توسط روس‌ها انجام شد، تا روزهای آخر تست‌های فنی ادامه داشت؛ وقتی ماهواره روی بلوک فرگات و بالای ماهواره‌بر سوار شده بود، تیم فنی از طریق کابل دسترسی از پایین، تست‌ها را آغاز کردند و متوجه وجود نویز روی سیستم شدند. کارشناسان گرد هم آمدند تا مشخص کنند نویز از ماهواره است یا از کابل‌های ماهواره‌بر؛ آن هم در حالی که تنها یک روز به زمان پرتاب باقی مانده بود.
غیاثوند در ادامه تشریح چالش‌های پرتاب ماهواره «پایا» (طلوع 3) گفت: با مشاهده نگرانی شدید تیم پرتاب، با دکتر سالاریه تماس گرفتیم و خواستیم با سازمان فضایی روسیه (روس‌کاسموس) مذاکره کنند؛ چرا که تنها یک روز تا پرتاب باقی مانده بود و فردا عصر قرار بود عملیات انجام شود، در حالی که ما از پایین به ماهواره دسترسی نداشتیم. روس‌ها استانداردهای بسیار سخت‌گیرانه‌ای دارند، اما پس از جلسات و پیگیری‌های فشرده، سرانجام موافقت کردند و به ما اجازه دسترسی دادند. همکاران ما به طبقه پنجم برج در مجاورت بلوک فرگات رفتند، محفظه را باز کرده و با بررسی فنی متوجه شدند ماهواره سالم است و مشکل برطرف شد.
وی افزود: پس از این مرحله، پرتاب با موفقیت انجام گرفت، اما در لحظه رهاسازی اتفاق غیرمنتظره‌ای رخ داد؛ ماهواره به جای اینکه با پایداری دقیق (در حد 2 تا 3 درجه) در مدار تزریق شود، با سرعت زاویه‌ای سرسام‌آور نزدیک به 200 درجه بر ثانیه شروع به چرخش کرد؛ به طوری که تقریباً هر 1.5 ثانیه یک دور به دور خود می‌چرخید و مانند فرفره شده بود. در آن لحظات این چرخش شدید به معنای از دست رفتن قطعی ماهواره تلقی می‌شد.
رئیس گروه فضایی صاایران تصریح کرد: تیم فنی بلافاصله جلسه‌ای اضطراری تشکیل دادند؛ حتی موضوع از طریق هوش مصنوعی نیز مورد سنجش قرار گرفت و ارزیابی سیستم‌ها نشان می‌داد ماهواره‌ای با این مشخصات و ابعاد در صورت چرخش با چنین سرعتی غیرقابل بازیابی و نابودشده خواهد بود. برخی گفتند مهار این وضعیت فوق‌العاده دشوار است، اما یکی از همکاران تأکید کرد که برای خدا هیچ چیز سخت نیست؛ از این رو تصمیم گرفتیم تمامی الگوریتم‌های خودکار را متوقف کرده و فرایند پایدارسازی را به صورت دستی آغاز کنیم.
غیاثوند ادامه داد: سرانجام با تلاش شبانه‌روزی متخصصان، ظرف 10 روز از زمان تزریق مداری و همزمان با 13 رجب (ولادت حضرت امیرالمؤمنین ع)، ماهواره به‌طور کامل تثبیت شد و به سمت زمین جهت‌گیری کرد. با توجه به تنظیمات میکرونی لنزها، حتی تصور نمی‌کردیم دوربین در آن شرایط دوام آورده و کار کند، اما در همان روز نخستین تصاویر را با موفقیت دریافت کردیم. اکنون نزدیک به 10 ماه است که روزانه بین 5 تا 6 هزار کیلومتر مربع تصویربرداری با ماهواره طلوع 3 (پایا) با کیفیت مطلوب در حال انجام است. این دستاورد نشان داد که مجاهدت از ماست و نصرت از جانب پروردگار؛ تلاش که انجام شود، عنایت الهی نیز شامل حال خواهد شد.
وی در پایان با اشاره به چشم‌انداز آینده صنعت فضایی کشور خاطرنشان کرد: گام بعدی ما برای دستیابی به فاز کامل صنعتی، «منظومه‌سازی ماهواره‌ای» است که ان‌شاءالله در سال‌های آینده این گام بزرگ را برخواهیم داشت. اگر در گذشته‌های دور نیاکان ما برای استهلال ماه مبارک رمضان به پشت‌بام‌ها می‌رفتند، اکنون به این مرحله از دانش فضایی رسیده‌ایم و امیدوارم جوانان پرتوان حاضر در این عرصه در سال‌های آتی راوی دستاوردی بزرگتر باشند و خبر فرود موفق ماه‌نورد یا قمر مصنوعی ایران بر سطح کره ماه را روایت کنند.
انتهای پیام/
