معیار میان اصلاح و فساد چیست؟
به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، در طول تاریخ، جریانها و جنبشهای مختلفی با عنوانهایی مانند «اصلاح»، «تجدّد» و «نجات انسان» ظهور کردهاند؛ اما همیشه هر حرکتی که خود را اصلاحگر معرفی کرده، به اصلاح منتهی نشده است. بهویژه در دو قرن اخیر، نمونههایی را میتوان دید که با شعار اصلاح و تغییر، نهتنها به بهبود وضعیت انسان منجر نشدند، بلکه در مواردی زمینهساز فساد، فروپاشی اخلاق و دور شدن انسان از معنویت شدند. این تجربه تاریخی نشان میدهد که صرفِ ادّعای اصلاح، برای تشخیص یک جریان اصلاحگر کافی نیست؛ بلکه باید پرسید اصلاح بر اساس چه معیاری و در چه مسیری دنبال میشود.
ادیان آسمانی دقیقاً برای همین مسئله، معیارهایی روشن در اختیار انسان قرار دادهاند. در نگاه اسلام، اصلاح از یک مفهوم مبهم و سلیقهای فراتر میرود و با ایمان و عمل صالح معنا پیدا میکند. قرآن کریم معیارهایی مشخص برای ایمان و عمل صالح بیان کرده و نشان میدهد که هر تغییری الزاماً اصلاح نیست. بنابراین، برای ارزیابی جریانهایی که خود را اصلاحطلب یا نجاتبخش معرفی میکنند، باید به جای توجّه صرف به شعارها، عملکرد آنان را با معیارهای وحی و آموزههای قرآن سنجید.
بهترین معیار در قرآن نیز روش زندگی پیامبران بزرگ است که با علوم الهی، از آینده جهان تا روز قیامت با خبر بودند و آرزوی پیوستن به جمع صالحان و یاران امام زمان علیه السلام در رجعت را داشتند، لذا تمام سعی خود را برای اصلاح جامعهشان بهکار بستند، زیرا دنیا را کلاس درسی برای تمرین صالحیّت میدانستند و با وعده خداوند آشنا بودند که: « وَ لَقَدْ کَتَبْنا فِی الزَّبُورِ مِنْ بَعْدِ الذِّکْرِ أَنَّ الْأَرْضَ یَرِثُها عِبادِیَ الصَّالِحُون؛ در زبور پس از ذِکر نوشتهایم که زمین را بندگان صالح ما به ارث خواهند برد»[سوره انبیاء: 105].
برای مثال، حضرت ابراهیم علیهالسلام پس از سالها تلاش برای اصلاح جامعه خود از آیین شرک و بتپرستی، چنین دعا فرمود: «پروردگارا، به من حُکم عطا کن و مرا به صالحان ملحق بفرما»[سوره شعراء: 83]. خداوند نیز دعای او را اجابت کرده و میفرماید: «و ما او را در این دنیا برگزیدیم، و البته در آخرت نیز از صالحان خواهد بود»[سوره بقره: 130].
یا حضرت یوسف علیه السلام که ماجرای او آیه و نشانهای از ماجرای امام زمان علیه السلام است، پس از رسیدن به فرمانروایی و پایان دوران غیبت و رسیدن به پدر منتظرش، در حالی که دین و آیین مردم مصر را از بتپرستی به یکتاپرستی اصلاح کرده بود، چنین دعا فرمود: «پروردگارا، تو به من فرمانروایی دادى و از تأویل سخنها به من آموختى. اى پدیدآورنده آسمانها و زمین، تنها تو در دنیا و آخرت مولاى من هستى، مرا مسلمان بمیران و مرا به صالحان ملحق بفرما»[سوره یوسف: 101].
یا حضرت شعیب علیه السلام که برای اصلاح قوم خویش از بتپرستی و فساد اقتصادی و کم فروشی، تمام تلاشش را کرد و جالب است که برای اوّلین بار، ایشان از واژه «بقیّة اللّه» سخن گفته و فرمود: «اى قوم من، خدا را بپرستید. براى شما جز او معبودى نیست. و پیمانه و ترازو را کم مکنید. به راستى شما را در نعمت مىبینم و از عذاب روزى فراگیر بر شما بیمناکم * و اى قوم من، پیمانه و ترازو را به داد، تمام دهید، و حقوق مردم را کم مدهید، و در زمین به فساد سر برمدارید * اگر مؤمن باشید، بقیّة اللّه براى شما بهتر است، و من بر شما نگاهبان نیستم * … من قصدى جز اصلاح تا آنجا که بتوانم، ندارم، و توفیق من جز به [یارى] خدا نیست. بر او توکّل کردهام و به سوى او بازمىگردم»[سوره هود: 84 – 88].
یا حضرت سلیمان علیه السلام که با برپایی آن حکومت الهی با معجزات فراوان و تسخیر شیاطین، نمونهای از ماجرای به ارث بردن زمین توسّط صالحان را به نمایش گذاشت، چنین دعا میفرماید: «پروردگارا، در دلم افکن تا نعمتى را که به من و پدر و مادرم ارزانى داشتهاى سپاس بگزارم، و به عمل صالحى که آن را مىپسندى بپردازم، و مرا به رحمت خویش در میان بندگان صالح خویش داخل کن»[سوره نمل: 19].
همچنین خداوند این راه را برای مردم عادی نیز باز گذاشته و میفرماید: «کسانى که ایمان آورده و اعمال صالح انجام دهند را وارد جمع صالحان خواهیم کرد»[سوره عنکبوت: 9].
لذا باید برای پیوستن به جمع صالحان، با مفهوم «ایمان و عمل صالح» بر اساس قرآن آشنا شویم، زیرا مفاهیم زیادی در دنیا وجود دارد که در ذهن ما معنای خاصّی دارد، اما نزد خداوند معنای دیگری دارد و با عمل به ذهنیّات خودمان به نتیجه نمیرسیم.
خداوند در قرآن 47 بار از عبارت «الذین آمنوا و عملوا الصالحات» استفاده کرده و ایمان را قبل از عمل صالح آورده که نکته مهمّی دارد: عمل صالح از سرچشمه ایمان میجوشد.
«ایمانیات» همان مفاهیم الهی است که توسّط پیامبران مطرح شده و در قلب افراد داخل شده و آنها را به عمل میکِشاند. اگر این مفاهیم در قلب افراد داخل نشده باشد و فقط بر زبان آنها جاری شود، نامش «ایمان» نیست بلکه «اسلام» است.
خداوند میفرماید: «بادیهنشینان گفتند: ایمان آوردیم. بگو: ایمان نیاوردید، لیکن بگویید: اسلام آوردیم، و هنوز ایمان در قلبهای شما داخل نشده است»[سوره حجرات: 14].
پیامبر صلّی اللّه علیه وآله نیز در این باره فرموده: «ایمان، معرفت با قلب و اقرار با زبان و عمل با اعضای بدن است»[عیون أخبار الرضا علیه السلام: ج1 ص226 ح1 – 5].
زندگی پیامبرانی که قبلاً به آن اشاره شد، بهترین نمونه برای درک این تعریف است که چگونه ایمانشان، آنها را به اصلاح فساد اعتقادی و عملی در جامعه خویش واداشت.
البتّه در این میان، افرادی هستند که چون معنای «اصلاح» در نزد خدا را نمیدانند، ناخواسته مرتکب فساد میشوند همچنان که خداوند درباره گروهی از مردم میفرماید: «هرگاه به ایشان گفته شود که در زمین فساد نکنید، گویند: ما اصلاحگر هستیم. بدانید که ایشان همان فسادگران هستند ولی نمیفهمند»[سوره بقره: 11 – 12].
برای مثال: جریانی در جامعه بدنبال حذف جایگاه ولایت فقیه در قانون اساسی و حذف اسلام از عرصه سیاسی کشور است تا دوباره با کودتا، یک دیکتاتور دست نشانده غرب را بر کشور مسلّط کنند که استقلال، آزادی، امنیّت، جمهوری و اسلام را از مردم بگیرد و مانند گذشته، قحطی و ذلّت به بار آوَرَد، و نام این کار را اصلاحات سیاسی بگذارند.
یا با مفهوم حجاب که حُکم قرآن و برای حفظ کرامت بانوان است، مبارزه کرده و بانوان را به برهنگی و بازیچه شدن برای مردان هوسباز دعوت کنند و بنیان خانواده را در جامعه از هم پاشیده و نام آن را اصلاح فرهنگی بگذارند.
یا در عرصه اقتصاد که روش پیامبر و امیر مؤمنان علیهما السلام توزیع مساوی بیت المال میان مردم بوده است را کنار گذاشته، و بانکداری ربوی را در جامعه گسترش دهند و ثروت ملّی را به نام خصوصیسازی تصاحب کنند و نام آن را اصلاحات اقتصادی بگذارند.
امید که خداوند به این مردم که ایمانشان آنها را به عمل صالح واداشته و مبعوث شدهاند تا دین خدا را یاری کرده و در برابر مستکبران بایستند، توفیق عطا کند و آنها را به جمع صالحان در زمان ظهور ملحق کند تا از همراهان امام زمان علیه السلام باشند.
حجت الاسلام رضا رفیعی پژوهشگر حوزه دین
انتهایپیام/
