نسخه امام صادق در عصر حیرت؛ تنها پناهگاه مردم در کوران آخرالزمان

خبرگزاری تسنیم، سعید شیری: دعای ندبه فقط دعای دلتنگی برای امام زمان عجل الله تعالی فرجه نیست؛ روایتی از روزگاری است که انسان از مسیر اهل‌بیت فاصله گرفته و در تاریکیِ انحراف، ظلم و فراموشی حقیقت گرفتار شده است. امام صادق علیه‌السلام در این فرازها ابتدا از پاکان اهل‌بیت سخن می‌گویند و می‌فرمایند: «فَعَلَى الْأَطائِبِ مِنْ أَهْلِ بَیْتِ مُحَمَّدٍ وَعَلِیٍّ… فَلْیَبْكِ الْباكُونَ»؛ بر این پاکیزگان از خاندان پیامبر باید گریه‌کنندگان بگریند. یعنی مسئله فقط فقدان چند شخصیت تاریخی نیست، بلکه سخن از غیبت یک جریان هدایت است؛ جریانی که باید در جامعه حضور داشته باشد و مردم را از انحراف نجات دهد.

بعد ندبه به نقطه‌ای سوزناک‌تر می‌رسد: «أَیْنَ الْحَسَنُ؟ أَیْنَ الْحُسَیْنُ؟ أَیْنَ أَبْناءُ الْحُسَیْنِ؟» حسن کجاست؟ حسین کجاست؟ فرزندان حسین کجایند؟ این «أین»ها فقط پرسش از یک مکان نیستند. گویی جامعه‌ای را تصویر می‌کند که نشانه‌های هدایت در آن کم‌رنگ شده و مردم، به جای امام و راهنمای الهی، گرفتار مدعیان و مسیرهای گوناگون شده‌اند: «صَالِحٌ بَعْدَ صَالِحٍ، وَصَادِقٌ بَعْدَ صَادِقٍ، أَیْنَ السَّبِیلُ بَعْدَ السَّبِیلِ». یعنی اهل بیت نبی، صالحی بعد از صالح دیگر و صادقی بعد از صادق دیگرند. آنها راه‌هایی برای هدایت خلق به‌سوی معارف‌اند،‌ به‌سوی طهارت و صدق و عدالت و تمام خصلت‌های نیک. یکی از پیام‌های مهم این فراز آن است که وقتی راه اهل‌بیت کنار گذاشته شود، راه‌های بدلی زیاد می‌شوند؛ هر کس می‌تواند خود را صاحب راه و حقیقت معرفی کند.

در ادامه، امام صادق علیه‌السلام نشانه‌های این دوران را یکی پس از دیگری بیان می‌کنند: «أَیْنَ أَعْلامُ الدِّینِ وَقَواعِدُ الْعِلْمِ؟» نشانه‌های دین و پایه‌های علم کجایند؟ این سؤال وقتی معنا پیدا می‌کند که علم دینی از سرچشمه اصلی خود فاصله گرفته باشد و جای آن را برداشت‌های شخصی، مکاتب بشری و تأویل‌های بی‌ضابطه بگیرند. در چنین فضایی، عرفان‌های کاذب و نحله‌های انحرافی می‌توانند با ادعای معنویت، انسان را از همان مسیر روشن اهل‌بیت دور کنند. مشکل فقط این نیست که کسی منکر دین شود؛ گاهی خطر بزرگ‌تر آن است که چیزی به نام دین و معنویت عرضه شود، اما انسان را از امام و شریعت جدا کند.

برای همین است که در فرازهای بعدی می‌خوانیم: «أَیْنَ بَقِیَّةُ اللّٰهِ الَّتِی لَاتَخْلُو مِنَ الْعِتْرَةِ الْهادِیَةِ؟»؛ «کجاست آن بقیة‌الله که هیچ‌گاه زمین از عترت هدایتگر خالی از آنان نیست؟» و سپس: «أَیْنَ الْمُدَّخَرُ لِتَجْدِیدِ الْفَرائِضِ وَالسُّنَنِ؟» یعنی «کجاست ذخیره‌شده‌ای که برای تجدید فریضه‌ها و سنت‌ها قیام می‌کند.

تجدید فرائض و سنت‌ها زمانی معنا دارد که فرائض و سنت‌ها در جامعه کم‌رنگ یا دچار فراموشی و تحریف شده باشند. امام زمان عجل الله تعالی فرجه برای آوردن یک دین تازه نمی‌آیند، بلکه برای احیای همان حقیقتی می‌آیند که در میان غفلت‌ها، تحریف‌ها و برداشت‌های انحرافی به حاشیه رفته است. «أَیْنَ الْمُؤَمَّلُ لِإِحْیاءِ الْكِتابِ وَحُدُودِهِ؟»؛ آن امیدشده برای زنده کردن کتاب خدا و حدود آن کجاست؟ پس انتظار، فقط انتظار یک اتفاق آینده نیست،‌بلکه انتظارِ بازگشت دین به متن زندگی انسان است.

از سوی دیگر، دعای ندبه فقط از انحراف فکری سخن نمی‌گوید؛ ظلم و طغیان اجتماعی را هم به تصویر می‌کشد: «أَیْنَ الْمُعَدُّ لِقَطْعِ دَابِرِ الظَّلَمَةِ؟» و «أَیْنَ الْمُرْتَجَىٰ لِإِزَالَةِ الْجَوْرِ وَالْعُدْوَانِ؟»؛ آن آماده‌شده برای برچیدن ریشه ستمگران کجاست؟ آن کسی که امیدوار به از میان بردن ظلم و ستمیم کجاست؟ «أَیْنَ قَاصِمُ شَوْكَةِ الْمُعْتَدِینَ؟»؛ آن کسی که در هم‌کوبنده‌ی شکوه تعدی‌کنندگان است، کجاست؟ این تعابیر نشان می‌دهد مسئله ظهور، فقط یک نجات معنوی فردی نیست. وقتی ظلم بر جهان مسلط می‌شود، قدرت‌ها برای حفظ منافع خود بر انسان‌ها ستم می‌کنند و تمدن‌های خودساخته، خود را معیار حق و باطل معرفی می‌کنند، انتظار عدالت الهی به یک مطالبه جدی تبدیل می‌شود.

شاید به همین دلیل، این همه «أین» در دعای ندبه پشت سر هم آمده است. امام صادق علیه‌السلام در برابر جهانی که می‌تواند گرفتار تحریف دین، مدعیان دروغین معنویت، فراموشی فرائض، مرگ معالم دین، شرک و نفاق، فسق و طغیان و سلطه ظالمان شود، انسان را به یک حقیقت متوجه می‌کنند: «أَیْنَ مُحْیِی مَعَالِمِ الدِّینِ وَأَهْلِهِ؟ أَیْنَ هَادِمُ أَبْنِیَةِ الشِّرْكِ وَالنِّفَاقِ؟ أَیْنَ حَاصِدُ فُرُوعِ الْغَیِّ وَالشِّقَاقِ؟»؛ (کجاست احیاگر نشانه‌های دین و اهل آن؟ کجاست درهم‌کوبنده بناهای شرک و نفاق؟ کجاست دروکننده شاخه‌های گمراهی و اختلاف؟) پاسخ همه این «أین»ها در یک نقطه جمع می‌شود: «أَیْنَ بَقِیَّةُ اللَّهِ». یعنی وقتی راه‌ها، زیاد و حقیقت، غریب می‌شود، باید به همان باقی‌مانده الهی پناه برد؛ به امامی که مأمور احیای دین، برپایی عدالت و بازگرداندن جامعه به مسیر هدایت اهل‌بیت است.

انتهای‌پیام/