نهج حیات|آزمونی که نباید از آن ترسید

به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، فتنه همیشه یک اتفاق بزرگ و بیرونی نیست؛ گاهی چیزی که بیشتر از همه دوستش داریم، می‌تواند وسیله امتحان ما باشد. مال، فرزند، خانواده و حتی موقعیت اجتماعی، همه می‌توانند انسان را آزمایش کنند و نشان دهند که در برابر خواست و تقدیر خداوند چگونه رفتار می‌کند.

مشکل از جایی شروع می‌شود که انسان به خاطر داشته‌هایش، آرام‌آرام معیارهای درست زندگی را فراموش کند. گاهی علاقه به مال، فرزند یا رفاه باعث می‌شود انسان تصمیم‌هایی بگیرد که پیش از آن حاضر به انجامشان نبود یا افکاری را به خود راه دهد که تا قبل از این برای شخصیت خود روا نمی‌دانست. برای همین، مهم نیست فقط چه چیزی در اختیار ماست، مهم‌تر این است که آنچه در اختیار داریم، چقدر بر انتخاب‌ها و رفتار ما و افکارمان اثر گذاشته است.

این همان نکته‌ای است که در کلام امیرالمؤمنین علیه‌السلام درباره «فتنه» با دقت بیان شده است. می‌فرماید:

«هیچ‌یک از شما نگوید: اللَّهُمَّ إِنِّی أَعُوذُ بِكَ مِنَ الْفِتْنَةِ «خدایا، از فتنه و آزمون به تو پناه می‌برم»؛ زیرا هیچ‌کس نیست مگر اینکه به نوعی در معرض فتنه‌ای قرار دارد. اما هرگاه کسی می‌خواهد به خدا پناه ببرد، بگوید: «خدایا، از فتنه‌های گمراه‌کننده به تو پناه می‌برم.» فَلْیَسْتَعِذْ مِنْ مُضِلَّاتِ الْفِتَنِ.» 

وقتی حضرت می‌فرماید «هیچ‌کس نیست مگر اینکه درگیر فتنه‌ای است»، در واقع نگاه ما را به زندگی عوض می‌کند. قرار نیست انسان به دنبال زندگی‌ای باشد که هیچ آزمایشی در آن وجود نداشته باشد؛ چنین زندگی‌ای اساساً وجود ندارد. هرکس متناسب با شرایط زندگی خود با چیزهایی روبه‌رو می‌شود که میزان صبر، ایمان، رضایت و پایبندی او را نشان می‌دهد.

یکی از مهم‌ترین نمونه‌هایی که حضرت به آن اشاره می‌کند، مال و فرزند است. ایشان در ادامه می‌فرماید:‌

خدای سبحان می‌فرماید: “وَ اعْلَمُوا أَنَّما أَمْوالُكُمْ وَ أَوْلادُكُمْ فِتْنَةٌ”، «و بدانید که اموال و فرزندان شما وسیله آزمایش‌اند.» معنای این سخن آن است که خداوند بندگانش را با اموال و فرزندانشان می‌آزماید تا آن‌کس که از روزی خدا ناراضی است از آن‌که به قسمت و تقدیر او راضی است، آشکار شود؛ هرچند خداوند آنان را بهتر از خودشان می‌شناسد. اما این آزمایش برای آن است که رفتارهایی که به واسطه آنها انسان شایسته پاداش یا مستحق کیفر می‌شود، در عمل آشکار شود. برای نمونه، برخی فرزندان پسر را دوست دارند و از داشتن دختر ناخشنودند؛ و برخی دوست دارند ثروتشان بیشتر و پربرکت‌تر شود و از کاهش دارایی و برهم خوردن وضعیت مالی خود ناخشنود می‌شوند. (نهج البلاغه، حکمت93)

انسان ممکن است در برابر مشکلات دیگران صبور باشد، اما وقتی پای فرزند خودش یا مال خودش به میان می‌آید، رفتار متفاوتی نشان دهد. ممکن است برای داشتن فرزند پسر بیش از دختر خوشحال شود، یا وقتی دارایی‌اش کم می‌شود، احساس کند زندگی‌اش به پایان رسیده است. اینجاست که علاقه طبیعی می‌تواند به یک آزمون جدی تبدیل شود.

نکته مهم این است که خودِ مال و فرزند، مسئله و مشکل نیستند. مال می‌تواند وسیله خیر باشد و فرزند می‌تواند یکی از بزرگ‌ترین نعمت‌های زندگی انسان باشد. مسئله از جایی آغاز می‌شود که علاقه به این نعمت‌ها، انسان را از عدالت، رضایت، شکرگزاری و وظیفه‌اش دور کند. در چنین شرایطی، چیزی که باید وسیله رشد انسان باشد، به وسیله لغزش او تبدیل می‌شود.

امیرالمؤمنین علیه السلام همچنین نکته ظریفی را بیان می‌کند: خداوند از وضعیت بندگان بی‌خبر نیست که بخواهد با این آزمون‌ها چیزی را برای خودش کشف کند. خدا از ابتدا به احوال انسان‌ها آگاه است؛ اما قرار است آنچه در درون انسان است، در میدان عمل آشکار شود. ارزش صبر، رضایت و شکر زمانی معنا پیدا می‌کند که انسان در موقعیت واقعی انتخاب قرار بگیرد.

بنابراین، شاید یکی از مهم‌ترین درس‌های این حدیث این باشد که انسان باید بیشتر از آنکه از وجود نعمت‌ها بترسد، از وابستگی نادرست به نعمت‌ها بترسد. فرزند، مال، خانواده و موقعیت اجتماعی، وقتی در جای درست خود قرار بگیرند، می‌توانند مسیر رشد انسان باشند؛ اما اگر جای خدا و حقیقت را در زندگی بگیرند، همان نعمت‌ها می‌توانند به فتنه‌ای تبدیل شوند که انسان را از مسیر اصلی‌اش دور می‌کند.

انتهای‌پیام/