چالش سندیت لقب «غریب» برای امام رضا (ع)

محمدحسن جعفری، پژوهشگر حوزه تاریخ و اندیشه اسلامی، در گفت‌وگو با خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، به بررسی ریشه‌های لقب «غریب» برای امام رضا (ع) پرداخت.

او با بیان اینکه استفاده از این عنوان برای امام هشتم شیعیان از نظر اسناد تاریخی محل بحث است، اظهار داشت: اگرچه همه ائمه اطهار(ع) به نوعی با چالش غربت و دوری از مرکز قدرت مواجه بودند، اما شواهد نشان می‌دهد امام رضا(ع) نسبت به سایر ائمه، چه در زمان زندگی و چه پس از شهادت، از حمایت و شناخت بیشتری برخوردار بوده و نمی‌توان لقب «غریب‌الغربا» را به راحتی به ایشان نسبت داد.

این کارشناس دینی با اشاره به روایت مشهوری که از امام رضا (ع) درباره سفر اجباری به خراسان نقل شده، تصریح کرد: در این روایت آمده که حضرت فرمودند «من از این سفر برنمی‌گردم و در غربت از دنیا می‌روم.» اگر این سخن را دقیق بررسی کنیم، منظور امام صرفاً دوری از خانواده و عزیزان است، نه ناشناخته ماندن یا طرد شدن توسط مردم. در واقع غربت در اینجا معنای عاطفی و خانوادگی دارد، نه اجتماعی یا فرهنگی.

جعفری با تأکید بر اینکه عبارت «غریب‌الغربا» در هیچ‌یک از منابع معتبر تاریخی و زیارت‌نامه‌های امام رضا(ع) دیده نمی‌شود، خاطرنشان کرد: این عنوان احتمالاً در سده‌های اخیر و از طریق ادبیات شفاهی و مداحی‌ها رواج پیدا کرده و امروزه بدون بررسی سندیت، در گفتار عمومی تکرار می‌شود.

او تصریح کرد: از منظر پژوهشی، استفاده از القاب بدون پشتوانه متنی، می‌تواند به تدریج تصویر واقعی از سیره ائمه اطهار علیهم السلام را تحت‌الشعاع قرار دهد.

این پژوهشگر با توضیح اینکه برای امامان شیعه، مفهوم «وطن» فراتر از مرزهای جغرافیایی تعریف می‌شد، گفت: امام رضا (ع) به عنوان پیشوای دینی، هر جا که امکان هدایت مردم و انجام وظایف امامت فراهم بود، آنجا را محل مأموریت خود می‌دانست. بنابراین، حضور ایشان در خراسان فرصتی برای گسترش معارف اسلامی در منطقه‌ای استراتژیک بود که امروزه مرقد مطهرشان به یکی از کانون‌های اصلی زیارتی جهان اسلام تبدیل شده است.

او با اشاره به مصادیق واقعی «غربت» در تاریخ اهل بیت (ع) تصریح کرد: اگر بخواهیم نمونه‌های عینی غربت را نام ببریم، باید به امیرالمؤمنین امام علی(ع) اشاره کنیم که قبر شریفشان سال‌ها مخفی ماند تا از گزند دشمنان در امان بماند، یا ائمه‌ای که در مدینه دفن شدند و آرامگاه‌شان بدون گنبد و بارگاه رها شد و زائران به سختی می‌توانستند به زیارتشان بروند. این‌ها نمونه‌های مستند غربت هستند که در منابع تاریخی ثبت شده‌اند.

این کارشناس با بیان اینکه بازخوانی دقیق تاریخ، کلید فهم صحیح سیره ائمه است، اظهار داشت: مناسب است به جای تکرار القاب بدون سند، بر ابعاد معرفتی، اخلاقی و اجتماعی سیره امام رضا(ع) تمرکز کنیم؛ ابعادی که هم برای مخاطب عمومی جذاب است و هم پیام‌های کاربردی برای زندگی امروز دارد. حفظ اصالت در بیان معارف دینی، نه‌تنها به غنای فرهنگی جامعه کمک می‌کند، بلکه اعتماد عمومی به منابع دینی را نیز تقویت خواهد کرد.

انتهای پیام/