چرا ایرانیان محبّ علی(ع) شدند؟

به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، کتاب «ایران در زمان خلافت امام علی(ع)» نوشته جواد هروی از تازه‌های انتشارات علمی و فرهنگی است که تلاش دارد به نقش و جایگاه ایرانیان در دوران حکومت امیرالمؤمنین(ع) بپردازد. هروی در واقع کوشیده تا با ارائه این پژوهش، بخشی از خلأ منابع تحقیقی در این زمینه را پر کند؛ منابعی که بدون حب و بغض رویدادها و وقایع تاریخی را بکاود و تحلیل کند.

 کتاب این دغدغه را دارد که نشان دهد ایرانیان در اوراق تاریخ این دوره چه جایگاهی داشته‌اند. نویسنده بر این باور است دوران خلافت علی(ع) چنان تحت‌الشعاع سه جنگ جمل، صفین و نهروان قرار گرفته است که بسیاری موضوعات، تحولات و حتی وقایع ولایات سرمین‌های غیر شبه‌جزیه عرب، از نظر دور افتاده است.

همین قضیه موجب شده تا اکثر منابع تاریخی، عصر خلافت ایشان را تنها در این سه رخداد دانسته و از سایر ولایات عرب غفلت کنند. به گفته هروی؛ گزارشات منابع تاریخی از حوادث این جنگ‌ها به صورت روایات جنگی مفصل، دیالوگ‌های ملال‌آور و خسته‌کننده و گاه جانبدارانه درآمده‌اند. گویی جهان اسلام به بصره و کوفه و شام محدود شده‌اند و هیچ حرفی از بلاد گسترده دیگری چون ایران نیست.

به این ترتیب اهمیت منطقه شام و جدال حاکم آن با خلیفه تازه، مانع از پرداختن مورخان به تحولات نواحی تازه مفتوحه‌ای چون ایران شده است؛ با وجود اینکه همه می‌دانند در ایران علاقه‌مندی ریشه‌داری نسبت به تشیع و خاندادن علی(ع) پیدا شد و بعدها این سرزمین، کانون داعیان شیعی و از بلادی شد که ارادت بسیاری را به علی(ع) نشان دادند. 

هروی تأکید می‌کند که نمی‌توان میان علی(ع) و ایران، به این جهت که منابع، تحلیل روشنی به دست نداده‌اند، فاصله انداخت؛ بلکه باید به دنبال علائم و دلائلی گشت که مناسبات میان ایرانیان و دوران خلافت علی(ع) را اثبات کند. نویسنده کتاب «ایران در زمان خلافت علی(ع)» این علاقه را حاصل تجربه زیسته ایرانیان در پنج سال حکومت امام علی(ع) می‌داند. به گفته او؛ این علاقه‌مندی ریشه‌دار و دیرینه بایستی از یک حضور ملموس مبتنی بر احترام متقابل تأثیر گرفته باشد.

ایرانیان که در عصر خلفای آغازین، خویش را مغلوب و مقهور دیده و سپس در عصر امویان نیز خود را بنده و موالی می‌پنداشتند، بدیهی بود که به فترت میان این دو مقطع، هرچند بیش از پنج سال هم به طول نینجامیده باشد، توجه بسیار کنند و آن را روزگار تحقق مضامین و شعائر اسلامی و زمامدار آن را بهترین نمونه یک رهبر راستین بشمارند. 

تلاش هروی بر این است که کتاب «ایران در زمان خلافت علی(ع)» بدون نگاه جانبدارانه و غلوآمیز تنها به پژوهش در منابع تاریخی بپردازد. او تأکید می‌کند مطالعه عصر خلافت علی(ع) به دور از دلبستگی‌های اعتقادی و ملی، نه تنها برای ایرانیان، بلکه برای جهانیان به سبب تأثیرگذاری در یکی از مهترین ادوار تاریخ امپراطوری اسلامی از شمال آفریقا تا شرق خراسان بزرگ، از درجه اهمیت بالایی برخوردار است.

تاریخ ایران در عصر نخستین اسلامی، در هاله‌ای از قومیت‌گرایی افراطی عربی قرار دارد که ایرانیان را تنها تماشاگر صرف حوادث و رخدادهای سرزمین‌های اسلامی تصویر می‌کند و از مدخلیت هرگونه حضور نقش حیاتی در بروز وقایع این عصر برکنار نشان می‌دهد. از این رو؛ بررسی و تحلیل نقش علی(ع) در جلب و جذب ایرانیان به اسلام ناب و تأسی ایرانیان به ایشان در مبارزه با ستم امویان و عباسیان بر مبنای سیره نبوی در طی تاریخ ایران بعد از اسلام امری لازم و ضروری است. نسل جوان ایرانی باید بداند که رفتار علی(ع) با ایرانیان به عنوان زمامدار و خلیفه دنیای اسلام، فارغ از تعصبات نژادپرستانه و برخلاف منش و روش خلفای اموی و حتی عباسی بوده است. 

رفتار علی(ع) با ایرانیان و دیگر مردمان غیر عرب چنان مورد توجه قرار گرفت که پاره‌ای از خلفای اموی همانند عمر بن عبدالعزیز و برخی خلفای عباسی همچون مهتدی بالله، مترصد تقلید و دنباله‌جویی این شیوه از خلافت بوده‌اند. 

انتهای پیام/