چرا برخی نخبگان در جنگ شناختی غایب هستند؟
به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، دکتر حسن صادقی مدرس دانشگاه و پژوهشگر حوزه علوم انسانی در گفتگوی اختصاصی با تسنیم با اشاره به این که در سپهر تحولات پرشتاب و پیچیده عصر حاضر، مفهوم ژرف نبرد و دلالتهای برآمده از آن دچار دگردیسی بنیادین و هستیشناسانهای شده است، خاطرنشان کرد که سرنوشت نهایی تقابلها پیش از آن که در جغرافیای خاکی و با غرش سختافزارها و تسلیحات رقم بخورد، در آوردگاه ذهنها و با قدرت کلمات، مفاهیم و روایتها تثبیت میگردد.
صادقی با تمرکز بر جنگ تحمیلی سوم و امواج پسینی آن افزود: این رویدادها به روشنی گواه این مدعای راهبردی است که میدان و رسانه نه دو ساحت مجزا و منفک بلکه دو روی یک سکه در همتنیده در نبردهای ترکیبی و شناختی امروزند و در منطق پیچیده جنگهای نوین، فرمول کلاسیک پیروزی تغییر یافته است؛ بهگونهای که دستاوردهای خطوط مقدم مادامی که در ذهنیت جمعی جامعه تبیین نشوند و به یک هژمونی ادراکی بدل نگردند پیروزیهایی ناتمام، شکننده و بهشدت آسیبپذیر خواهند بود.
این استاد دانشگاه و پژوهشگر حوزه علوم انسانی در تشریح موانع موجود به نخستین و ستبرترین سد در این مسیر اشاره کرد و گفت چنبره دیوانسالاری کمّیگرا و سیطره بلامنازع آییننامههای ارتقا بر زیستجهان دانشگاهی ما، آسیبهای جبرانناپذیری به بار آورده است. ساختار فعلی نهاد علم در یک فرآیند تقلیلگرایانه، استاد و پژوهشگر را به تولیدکنندگان مقالاتی برای مجلات نمایهدار بینالمللی تنزل داده است؛ مقالاتی که غالباً در بایگانیهای تاریک کتابخانهها خاک میخورند و کمترین نسبتی با مسائل انضمامی و نیازهای هویتی جامعه ندارند و در این چارچوب معیوب و بازارگونه کنشگری در عرصه عمومی، تبیین هنرمندانه مسائل روز و حضور در میدان پرالتهاب رسانه برای روایت فتوحات نهتنها فضیلتی به شمار نمیآید بلکه به عنوان اتلاف وقت و خروج از ریل ارزشهای آکادمیک تلقی میگردد و استاد امروز در دوراهی پرالتهاب ارتقای شغلی و تعهد اجتماعی گرفتار آمده است و ساختار بوروکراتیک با بیرحمی تمام او را به سمت سکوت بیتفاوتی و انزوا در برج عاج هدایت میکند.
صادقی در ادامه به دومین چالش که ریشه در لایههای عمیقتر معرفتی دارد، پرداخت و خاطرنشان کرد که رسوب انگارههای پوزیتیویستی و توهم علم عاری از ارزش در اتمسفر فرهنگی دانشگاهها مانعی جدی است. سالهاست که تحت تأثیر خوانشهای سطحی و وارداتی از علمشناسی این گزاره در ذهن بخشی از بدنه آکادمیک نهادینه شده است که ورود به مقولات هویتی، ملی و دفاعی ناقض اصل ادعایی بیطرفی علمی است. همچنین پیشرفتهترین کانونهای آکادمیک جهان، برجستهترین استراتژیستها و اساتید دانشگاه تئوریسینهای اصلی روایتسازی برای منافع ملی دولتهایشان هستند و با افتخار از دستاوردهای هویتی خویش دفاع میکنند که این سانسور فرهنگی پنهان در ساختار علمی ما استاد متعهد به روایت فتح را در معرض برچسبزنی، اتهام ایدئولوژیزدگی و فشار هنجاری همتایان قرار میدهد و در نتیجه مانع از شکلگیری یک ادبیات فاخر، مستدل و علمی در دفاع از فتوحات میدان میشود.
عضو هیات علمی دانشگاه فرهنگیان و پژوهشگر علوم انسانی، شکاف معرفتی و روششناختی میان زمانمندی رسانه و زمانمندی آکادمی را چالش ساختاری دیگری دانست و تصریح کرد که ذات اندیشه دانشگاهی با درنگ، تأنّی، احتیاط، روشمندی و پیچیدهسازی مفاهیم عجین است درحالیکه میدان رسانه در عصر پساحقیقت بر مدار سرعت، واکنشهای لحظهای، ایجاز و صراحت میچرخد و اساتید دانشگاه به دلیل فقدان مهارتهای ژورنالیسم اندیشهای و ترس از تقلیل یافتن مفاهیم عمیق فلسفی و راهبردی به شعارهای روزمره، از ورود به این عرصه واهمه دارند و ناگزیر ترجیح میدهند میدان را به تحلیلگران غیرمتخصص واگذار کنند.
وی در ارائه راهبرد خروج از این وضعیت انفعالی تأکید کرد که نیازمند یک معماری نوین و شجاعانه در سیاستگذاری علمی و فرهنگی کشور هستیم و گام اول بازنگری بنیادین در آییننامههای ارتقا میباشد و همچنین نظام حکمرانی علم باید بپذیرد که حضور مؤثر در خط مقدم جهاد تبیین یک شعار تشریفاتی نیست بلکه باید سرفصلهای ضریبدار و امتیازآور جدی برای حضور اساتید در رسانهها و نگارش یادداشتهای راهبردی تعریف شود تا بستر برای زایش روشنفکر ارگانیک جبهه حق فراهم گرد. بنابراین برای پر کردن شکاف میان سرعت رسانه و عمق آکادمی اندیشکده های رسانه ای باید در دل دانشگاهها شکل بگیرند تا تحلیلهای عمیق را به قالبهای جذاب و اثربخش رسانهای تبدیل کنند و همزمان با این نهادسازی ایجاد پلتفرمهای نوین روایتپژوهی امری حیاتی است تا دادههای خام میدان نبرد در اختیار هستههای نخبگانی قرار گیرد.
صادقی پایان خاطرنشان کرد: باید به این باور قطعی رسید که روایت فتوحات نوین فراتر از یک تیتر خبری گذرا و در واقع ثبت یک نقطه عطف بیبدیل در حافظه تمدنی ماست و اگر این ماده خام ارزشمند در کوره ذهن خلاق دانشگاهیان پرداخته نشود ماشین غولپیکر روایتساز دشمن آن را مصادره و پیروزیهای درخشان میدان را به یک شکست ادراکی تحریف خواهد کرد؛ رسالتی خطیر که تحقق آن به منزله بزرگترین فتح در نبرد شناختی امروز خواهد بود.
انتهای پیام/
