نهج حیات| دنیا را تا چه حد از خدا بخواهیم؟

خبرگزاری تسنیم، سعید شیری: دنیا در نگاه دین، بد نیست؛ آنچه بد است این است که انسان آن‌قدر به دنیا وابسته شود که خدا و آخرت را فراموش کند. مال، خانه، شغل، رفاه و امکانات زندگی می‌توانند نعمت‌های خدا باشند، اما وقتی دنیا به هدف اصلی زندگی تبدیل شود، انسان کم‌کم از مسیر اصلی خود دور می‌شود. مشکل، داشتن دنیاست؛ مشکل این است که دنیا صاحب دل انسان شود.

مذمت دنیاگرایی به این معنا نیست که انسان بی‌تدبیر باشد، کار نکند یا برای جلوگیری از فقر تلاش نکند. اتفاقاً انسان باید برای زندگی خود برنامه داشته باشد، کار کند و به فکر آینده خانواده‌اش باشد. مسئله این است که دنیا را هدف نهایی ندانیم. باید از دنیا برای آخرت استفاده کنیم؛ یعنی مال و امکانات را وسیله‌ای برای زندگی درست، کمک به دیگران و انجام وظایف خود بدانیم. انسان می‌تواند دنیا داشته باشد، اما دنیا نباید او را داشته باشد؛ باید دنیا در دست انسان باشد، نه در دل او.

دنیاگرایی یعنی انسان دنیا و لذت‌های آن را هدف اصلی زندگی بداند و برای رسیدن به آن، خدا و آخرت را فراموش کند. دنیاگرایی به معنای داشتن مال و امکانات نیست؛ بلکه به معنای وابستگی به آنهاست، به‌گونه‌ای که دنیا بر تصمیم‌ها و رفتار انسان حاکم شود و آخرت در زندگی او جایی نداشته باشد.

امیرالمؤمنین علیه‌السلام نیز در توصیف دنیا، همین خطر را یادآوری می‌کنند و می‌فرمایند:

«یَا أَیُّهَا النَّاسُ، مَتَاعُ الدُّنْیَا حُطَامٌ مُوبِئٌ، فَتَجَنَّبُوا مَرْعَاهُ، قُلْعَتُهَا أَحْظَى مِنْ طُمَأْنِینَتِهَا، وَ بُلْغَتُهَا أَزْكَى مِنْ ثَرْوَتِهَا؛ حُكِمَ عَلَى مُكْثِرٍ مِنْهَا بِالْفَاقَةِ، وَ أُعِینَ مَنْ غَنِیَ عَنْهَا بِالرَّاحَةِ.»

یعنی متاع دنیا مانند گیاه خشک و بیماری‌زاست (وبا خیر)؛ پس از چراگاه آن دوری کنید. دل کندن از آن بهتر از دل بستن و آرام گرفتن در آن است و استفاده به اندازه نیاز، بهتر از جمع کردن و انباشتن ثروت آن است. حضرت در اینجا نمی‌فرماید انسان کار نکند یا از امکانات دنیا استفاده نکند؛ بلکه هشدار می‌دهد که نباید در دنیا چنان غرق شد که انسان خیال کند آرامش و سعادت او در بیشتر داشتن است. چه‌بسا کسی که بیشتر جمع می‌کند، بیشتر نگران از دست دادن است و کسی که به اندازه نیاز بسنده می‌کند، آرامش بیشتری دارد.

امیرالمؤمنین علیه‌السلام سپس اثر دلبستگی به دنیا را توضیح می‌دهند و می‌فرمایند: «مَنْ رَاقَهُ زِبْرِجُهَا أَعْقَبَتْ نَاظِرَیْهِ كَمَهاً، وَ مَنِ اسْتَشْعَرَ الشَّغَفَ بِهَا مَلَأَتْ ضَمِیرَهُ أَشْجَاناً». کسی که زرق و برق دنیا چشمش را بگیرد، سرانجام دیده‌اش از دیدن حقیقت ناتوان می‌شود و کسی که عشق دنیا را در دل خود جای دهد، درونش از اندوه و نگرانی پر می‌شود. این همان جایی است که دنیاگرایی خطرناک می‌شود؛ انسان دیگر دنیا را وسیله نمی‌بیند، بلکه آن را هدف می‌بیند و آرامش خود را به داشتن بیشتر آن گره می‌زند.

پس انسان می‌تواند امکانات مادی داشته باشد و در عین حال، آن را وسیله‌ای برای انجام کار خیر و رسیدن به آخرت به کار گیرد. تفاوت در این است که انسان دنیا را برای آخرت بخواهد، نه آخرت را برای دنیا؛ یعنی مال در دست او باشد، نه در دل او.

به همین دلیل امیرالمؤمنین علیه‌السلام در ادامه می‌فرماید: «وَ إِنَّمَا یَنْظُرُ الْمُؤْمِنُ إِلَى الدُّنْیَا بِعَیْنِ الِاعْتِبَارِ، وَ یَقْتَاتُ مِنْهَا بِبَطْنِ الِاضْطِرَارِ، وَ یَسْمَعُ فِیهَا بِأُذُنِ الْمَقْتِ وَ الْإِبْغَاضِ». مؤمن به دنیا با چشم عبرت نگاه می‌کند، به اندازه نیاز از آن بهره می‌گیرد و فریب زرق و برق آن را نمی‌خورد. بنابراین نگاه دینی به دنیا، فرار از زندگی نیست، بلکه درست زندگی کردن است. مؤمن دنیا را می‌خواهد، اما می‌داند دنیا ماندنی نیست و نباید به خاطر آن آخرت را فراموش کند. دنیا برای او مقصد نیست؛ وسیله‌ای است برای رسیدن به مقصدی که ماندگار است.

انتهای‌پیام/