رسانهها چگونه میدان نبرد را به میدان ادراک بدل کردند؟
به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، سجاد بهمنی فر در نشست علمی تخصصی رسانه و مهندسی بلوغ اجتماعی در میدان جنگ روایتها به بررسی نسبت رسانه با جنگهای نوین و نقش آن در شکلدهی به ادراک اجتماعی پرداخت و اظهار داشت: جنگ در جهان معاصر دیگر صرفاً پدیدهای نظامی نیست، بلکه به عرصهای پیچیده از رقابت روایتها، معناها و ادراکها تبدیل شده است؛ عرصهای که در آن رسانهها نقش مرکزی و تعیینکننده دارند.
بهمنی فر با اشاره به تحول بنیادین مفهوم جنگ در دوران جدید اظهار کرد:جنگ امروز از میدان فیزیکی به میدان ذهن و ادراک منتقل شده است و آنچه تعیینکنندهتر از قدرت نظامی است، قدرت روایتسازی است. جنگ 12 روزه و جنگ رمضان دو نمونه عینی از این تغییر ماهیت هستند که در آنها، مدیریت روایتها و کنترل جریان معنا، نقشی حتی مهمتر از تحرکات نظامی ایفا کرده است. همچنین رسانه در عصر حاضر به یکی از بازیگران اصلی تولید واقعیت اجتماعی تبدیل شده است و از این منظر رسانهها در لحظات بحران میتوانند جامعه را از وضعیت هیجانی، احساسی و واکنشی به وضعیت عقلانی، تحلیلی و فهممند هدایت کنند و این فرآیند همان چیزی است که میتوان آن را مهندسی بلوغ اجتماعی نامید.
عضو هیات علمی دانشگاه شهید چمران در ادامه با تحلیل جنگ 12 روزه گفت: سرعت بالای گردش اطلاعات در این جنگ باعث شد فاصله میان رخداد و تحلیل بهشدت کاهش یابد و حتی در برخی موارد تحلیلها زیر سایه اخبار فوری قرار گیرند. در چنین شرایطی هرچه سرعت انتشار اطلاعات بیشتر میشود، خطر سطحیسازی ادراک عمومی نیز افزایش مییابد. همچنین رسانههایی که توانستند از منطق صرف انتشار خبر عبور کنند و به تولید معنا و تحلیل نزدیک شوند، نقش مهمی در جلوگیری از آشفتگی ادراکی جامعه ایفا کردند.در جنگ 12 روزه، جامعه با حجم گستردهای از دادهها و روایتهای متعارض مواجه بود و همین مسئله ضرورت وجود رسانههای مرجع و مسئول را برجسته کرد؛ رسانههایی که بتوانند میان خبر، تحلیل و تفسیر توازن برقرار کنند و از فروپاشی ادراکی جلوگیری نمایند.
بهمنی با اشاره به جنگ رمضان اظهار کرد: این رخداد در بستری متفاوت اما با منطق مشابه جنگ روایتها شکل گرفت. در این جنگ همزمانی امر قدسی، مناسک اجتماعی و تنشهای رسانهای، فضایی پیچیده از تداخل معنا و احساس ایجاد کرد که مدیریت آن نیازمند بازتعریف جدی نقش رسانه بود. رسانه در جهان امروز نهتنها بازتابدهنده واقعیت نیست، بلکه در فرآیند تولید واقعیت اجتماعی مشارکت فعال دارد. همچنین انتخاب واژگان، زاویه دید، برجستهسازی یا حذف برخی اخبار، اولویتبندی روایتها و حتی سکوتهای رسانهای، همگی در شکلگیری یا تضعیف اعتماد اجتماعی نقش مستقیم دارند و از این رو اعتماد اجتماعی یک امر ثابت و دادهشده نیست، بلکه محصول فرآیندهای ارتباطی مستمر و پیچیده است.
وی با اشاره به مفهوم ما در جامعه گفت: یکی از مهمترین کارکردهای رسانه در شرایط بحرانی، بازسازی حس مشترک اجتماعی و تقویت همبستگی جمعی است. در لحظات بحران، جامعه بهطور طبیعی مستعد دوگانهسازیهای شدید میشود و اگر رسانهها نتوانند این شکافها را مدیریت کنند، انسجام اجتماعی بهشدت آسیب میبیند. رسانههای مسئول باید به جای تشدید تضادها و قطبیسازی، تلاش کنند افق مشترک معنا را بازسازی کنند و این فرآیند به معنای عبور رسانه از سطح اطلاعرسانی به سطح کنش گفتمانی است؛ کنشی که هدف آن صرفاً انتقال خبر نیست، بلکه تولید انسجام، اعتماد و همبستگی اجتماعی است.
بهمنی با اشاره به رقابت شدید روایتها در جنگهای نوین اظهار کرد: در جنگ 12 روزه و جنگ رمضان، رسانهها خود به بخشی از میدان منازعه تبدیل شدند. در چنین شرایطی، جامعه با انبوهی از روایتهای متعارض مواجه میشود که هرکدام تلاش میکنند واقعیت را از زاویه خود بازتعریف کنند و این مسئله پیچیدگی ادراک جمعی را افزایش میدهد و در این وضعیت، نقش رسانههای داخلی در تولید عقلانیت مقاوم بسیار حیاتی است. به گفته وی، عقلانیت مقاوم به معنای توان جامعه برای ایستادگی در برابر سیل اطلاعات متناقض بدون فروپاشی شناختی است؛ نوعی ظرفیت ذهنی و اجتماعی برای حفظ انسجام در شرایط بحران اطلاعاتی است. رسانه در عصر جدید صرفاً نهاد ارتباطی نیست، بلکه به یک نهاد تربیتی، آموزشی و ادراکی تبدیل شده است. از این منظر جامعهای که تنها مصرفکننده اخبار باشد، در برابر جنگ روایتها آسیبپذیر است؛ اما جامعهای که توان تحلیل، تفکیک و بازاندیشی داشته باشد، میتواند بحران را به فرصت بلوغ تبدیل کند.
وی با اشاره به نقش اخلاق در رسانه اظهار کرد: انتخاب میان سرعت و عمق، هیجان و تحلیل، و روایت و حقیقت، صرفاً یک انتخاب فنی نیست بلکه انتخابی اخلاقی و معرفتی است. بنابراین رسانه مطلوب رسانهای است که بتواند میان این دوگانهها توازن برقرار کند و به جای تشدید بحران، به فهم و تحلیل آن کمک نماید.
سجاد بهمنی فر در پایان تصریح کرد: تجربه جنگ 12 روزه و جنگ رمضان نشان داد که رسانهها در قلب تحولات اجتماعی و تاریخی قرار دارند. این رسانهها یا میتوانند به عامل واگرایی اجتماعی و تشدید شکافها تبدیل شوند یا در مسیر تقویت انسجام اجتماعی و بلوغ جمعی ایفای نقش کنند.بنابراین ضرورت ارتقای سواد رسانهای جامعه، تقویت رسانههای مسئول و توجه به نقش رسانه در شکلدهی به عقلانیت جمعی تأکید شد؛ موضوعی که به گفته سخنرانان، شرط اساسی عبور از بحرانهای آینده و ورود به مرحلهای جدید از بلوغ اجتماعی و ادراکی در جامعه است.
انتهای پیام/
