روضه در اندیشه امام خمینی(ره) صرفاً آیین عزاداری نیست
به گزارش خبرنگار سرویس فرهنگی خبرگزاری تسنیم، جواد کامور بخشایش تاریخپژوه و نویسنده در نشست علمی با موضوع عاشورا در منظومه فکری امام خمینی قدس سره الشریف در امتداد مکتب حسینی که در پژوهشگاه علوم و معارف انقلاب اسلامی برگزار شد، به گستردگی و عمق نگاه بنیانگذار انقلاب اسلامی در واقعه عاشورا اشاره کرد و تاکید داشت که منظومه فکری امام خمینی(ره) در حوزه عاشورا بسیار گسترده است.
کامور بخشایش در ابتدای نشست با اشاره به رویکردهای رایج در مواجهه با واقعه عاشورا تصریح کرد: بسیاری از تحلیلگران این رویداد بزرگ را صرفاً در چارچوب یک حادثه تاریخی یا یک مقطع عزاداری سنتی محدود میکنند در حالی که عاشورا یک مکتب الهامبخش و انسانساز است که هدف اصلی آن ساخت انسان و هدایت او به سمت خودشناسی و انتخاب مسیر حق است. از همین رو برای فهم نسبت عاشورا و اندیشه امام خمینی باید از کلیات عبور کرد و به لایههای نمادین این منظومه فکری توجه نمود.
این تاریخپژوه با بیان اینکه درباره فلسفه و ابعاد عاشورا صدها اثر علمی و پژوهشی نوشته شده است اظهار کرد: میتوان از منظرهای فقهی سیاسی اجتماعی و عاطفی به عاشورا پرداخت اما در این میان رویکرد نمادشناسی اهمیت ویژهای دارد. بنابراین عاشورا فقط یک واقعه در کربلا نیست بلکه یک زبان و یک رمزگان است که امام خمینی(ره) به خوبی آن را فهمید و با آن با مردم سخن گفت و همین رمزگان عاشورایی بود که توانست تودههای عظیم مردم را در جریان انقلاب اسلامی بسیج کند.
وی در ادامه به نسبت عاشورا و انقلاب اسلامی اشاره کرد و افزود: نهضت امام خمینی(ره) را میتوان امتداد تاریخی و نمادین عاشورا دانست به گونهای که عاشورا در یک نیمروز رخ داد اما انقلاب اسلامی در یک بازه پانزده ساله به پیروزی رسید در حالی که هر دو در مسیر احیای اسلام و انسانسازی حرکت کردهاند. البته نوع پیروزی در عاشورا و انقلاب اسلامی متفاوت از این منظر عاشورا اسلام را در طول تاریخ زنده نگه داشت و انقلاب اسلامی در عصر جدید این حقیقت را در قالبی نوین استمرار بخشید. عاشورا با خون خود اسلام را زنده کرد و انقلاب اسلامی با رهبری خود آن را به عرصه اجتماع و سیاست کشاند و این تفاوت در شیوه عمل هرگز به معنای تفاوت در هدف و مسیر نیست.
این نویسنده و تاریخپژوه با تأکید بر اهمیت روایت در تداوم عاشورا و انقلاب اسلامی اظهار داشت: یکی از مهمترین عوامل ماندگاری عاشورا روایت حضرت زینب(س) و امام سجاد (ع) بود و اگر این روایتگری نبود واقعه عاشورا با این شدت در تاریخ باقی نمیماند. حضرت زینب(س) با خطبههای آتشین خود در کوفه و شام و امام سجاد(ع) با روایتگری در مجلس یزید پیام کربلا را به گوش تاریخ رساندند و این الگوی روایتگری بود که امام خمینی(ره) نیز از آن بهره برد. انقلاب اسلامی نیز از همین منطق روایت تأثیر گرفته است و امام خمینی با بهرهگیری از ظرفیت خطبا واعظان مداحان و شبکه روحانیت پیام انقلاب را به سراسر کشور منتقل کردند.
بخشایش با اشاره به مفاهیم محوری منظومه فکری امام خمینی(ره) بیان داشت: قیام لله، یومالله یزید زمانه و طاغوت از مهمترین کلیدواژههایی هستند که در اندیشه امام خمینی(ره) ریشه در فرهنگ عاشورا دارند. امام خمینی(ره) با به کارگیری این مفاهیم توانست یک گفتمان عاشورایی را در برابر گفتمان سلطه شاهنشاهی قرار دهد. امام رژیم پهلوی را مصداق طاغوت معرفی میکرد و آن را یزید زمانه مینامید. در منطق امام مبارزه با ظلم ادامه طبیعی قیام امام حسین(ع) بود و همین نگاه زمینهساز بسیج عمومی مردم در جریان انقلاب شد و مردم فهمیدند که در برابر یک یزید جدید ایستادهاند و باید مانند کربلاییها بایستند و همین درک بود که انقلاب را به پیروزی رساند.
این تاریخپژوه با اشاره به جلوههای نمادین عاشورا در انقلاب اسلامی و دفاع مقدس افزود: مفاهیمی مانند کفنپوشی در قیام ورامین و بسیاری از نمادهای دوران انقلاب و دفاع مقدس متأثر از فرهنگ عاشورا هستند. فرهنگ جبههها و دفاع مقدس نیز به شدت عاشورایی بود و بسیاری از شعارها و نمادها بر همین اساس شکل گرفت. رزمندگان خود را در جایگاه یاران امام حسین(ع) میدیدند و شهادت را سعادت ابدی میدانستند و وصیتنامههای شهدا سرشار از ارجاعات عاشورایی است که نشان میدهد عاشورا چگونه به یک الگوی عملیاتی برای مقاومت تبدیل شده است.
کامور بخشایش با نقل دیدگاه امام خمینی(ره) درباره عاشورا خاطر نشان کرد: امام عاشورا را صرفاً روز سوگ نمیدانستند بلکه آن را روز تولد جدید اسلام و مسلمانان معرفی میکردند. در نگاه امام عاشورا نقطه آغاز احیای دوباره اسلام و بازگشت امت به مسیر حقیقی دین است. در منطق ایشان عاشورا پایان کار نبود بلکه آغازی بود برای یک حرکت بزرگ تاریخی و این حرکت تا ظهور حضرت مهدی(عج) ادامه خواهد داشت.
وی با اشاره به جایگاه مجالس روضه در اندیشه امام خمینی(ره) افزود: روضه در اندیشه امام خمینی(ره) صرفاً آیین عزاداری نیست بلکه نهادی فرهنگی و تربیتی برای انسانسازی و آگاهیبخشی اجتماعی است. امام خمینی(ره) روضه را فرصتی برای تبیین میدانستند نه فقط تأسی و معتقد بودند که مجالس روضه باید پیام عاشورا را به نسلهای جدید منتقل کنند و آن را از سطح احساسات به سطح معرفت ارتقا دهند و به همین دلیل همواره بر لزوم منبرهای روشنگر و روضههای آگاهیبخش تأکید داشتند.
جواد کامور بخشایش در پایان با اشاره به سازوکار پیامرسانی انقلاب اسلامی اظهار داشت که در دوران فقدان رسانههای مدرن امام خمینی(ره) با بهرهگیری از شبکه روحانیت و ابزارهای سنتی ارتباطی پیام انقلاب را به سراسر کشور منتقل کردند. این شبکه پیامرسانی در امتداد همان منطق تاریخی انتقال پیام عاشورا توسط اهل بیت(ع) قابل تحلیل است و نقش مهمی در گسترش و تثبیت انقلاب اسلامی داشته است. همان گونه که امام سجاد(ع) و حضرت زینب(س) پیام عاشورا را با روایتگری زنده نگه داشتند امام خمینی(ره) نیز با شبکهسازی فرهنگی و تبلیغی پیام انقلاب را به گوش همه ایرانیان رساند و آن را به یک گفتمان فراگیر تبدیل کرد و این همان میراث گرانبهایی است که امروز نیز باید در مسیر تمدن سازی اسلامی از آن بهره برد.
انتهای پیام/
