شرح زیارت اربعین| کالبدشکافی سقوط تاریخیِ امت در بیان امام صادق (ع)
خبرگزاری تسنیم، سعید شیری: امام صادق علیهالسلام در فراز معروف زیارت اربعین، فلسفه قیام سیدالشهدا علیهالسلام را با جملهای کوتاه اما عمیق بیان میکنند: «وَ بَذَلَ مُهْجَتَهُ فِیكَ لِیَسْتَنْقِذَ عِبَادَكَ مِنَ الْجَهَالَةِ وَحَیْرَةِ الضَّلَالَةِ». این بیان نشان میدهد که عاشورا تنها یک نبرد سیاسی یا نظامی نبود، بلکه تلاشی برای نجات انسان از دو بیماری بزرگ «جهالت» و «حیرت در گمراهی» بود. اما زیارت اربعین تنها به بیان هدف قیام اکتفا نمیکند، بلکه ریشههای شکلگیری جبههای را نیز که در برابر امام ایستاد، به دقت تبیین میکند.
نخستین عامل این انحراف، فریب خوردن از دنیاست: «وَ قَدْ تَوَازَرَ عَلَیْهِ مَنْ غَرَّتْهُ الدُّنْیَا». زیارت، دشمنان امام حسین علیهالسلام را کسانی معرفی میکند که زرق و برق دنیا آنان را فریفت و چشم حقیقتبین آنها را کور کرد. این عده برای حفظ قدرت، ثروت، مقام و امنیت ظاهری خود، در برابر حجت خدا صفآرایی کردند. هنگامی که دنیا معیار تصمیمگیری انسان شود، حق و باطل با سود و زیان دنیوی سنجیده میشود و نتیجه آن، ایستادن در برابر ولیّ خداست.
گام بعدی این سقوط، معاملهای خسارتبار بود؛ معاملهای که زیارت از آن با تعبیر «بَاعَ حَظَّهُ بِالْأَرْذَلِ الْأَدْنَى وَشَرَى آخِرَتَهُ بِالثَّمَنِ الْأَوْكَسِ» یاد میکند. یعنی آنان بهره حقیقی خود را با پستترین متاع دنیا معاوضه کردند و آخرت خود را به ارزانترین بها فروختند. قرآن چنین معاملهای را «خسران مبین» میداند؛ زیرا انسان سرمایه جاودانه خود را برای منفعتی زودگذر از دست میدهد.
عامل سوم، تکبر و هواپرستی بود. زیارت میفرماید: «وَ تَغَطْرَسَ وَتَرَدَّى فِی هَوَاهُ». بسیاری از خواص جامعه اسلامی حقیقت را میشناختند، اما غرور، خودخواهی و اسارت در برابر خواستههای نفسانی، آنان را از پذیرش حق بازداشت. هرگاه هوای نفس جای عقل و وحی را بگیرد، حتی آشکارترین حقایق نیز انکار میشود و انسان در سراشیبی سقوط قرار میگیرد.
ثمره طبیعی این روحیه، خروج از مدار رضایت الهی است؛ ازاینرو امام صادق علیهالسلام میفرمایند: «وَأَسْخَطَكَ وَ أَسْخَطَ نَبِیَّكَ». به این معنا که مخالفت با امام حسین علیهالسلام تنها مخالفت با یک شخصیت الهی نبود، بلکه به معنای رویارویی با خدا و رسول او بود. از نگاه قرآن، اطاعت از رسول و اولیای الهی، امتداد اطاعت خداست و ایستادن در برابر آنان، انسان را در صف دشمنان خدا قرار میدهد.
زیارت، عامل دیگری را نیز معرفی میکند: «وَ أَطَاعَ… أَهْلَ الشِّقَاقِ وَالنِّفَاقِ وَحَمَلَةَ الْأَوْزَارِ». جامعهای که از ائمه و آموزههای وحی فاصله بگیرد، ناگزیر به دنبال رهبران نفاق و اختلاف میرود و از آنها اطاعت خواهد کرد. نتیجه این جابهجایی مرجعیت، آن شد که مردم به جای پیروی از اهلبیت علیهمالسلام، فرمانبردار جریان اموی شدند؛ جریانی که سالها با تحریف دین، جعل حدیث، سرکوب فضائل اهلبیت و ترویج دنیاگرایی، افکار عمومی را برای فاجعه کربلا آماده کرده بود.
مجموعه این عوامل، زمینه همدستی با جبهه باطل را فراهم کرد؛ همان چیزی که زیارت با تعبیر «تَوَازَرَ عَلَیْهِ» از آن یاد میکند. عاشورا ناگهان اتفاق نیفتاد، بلکه محصول سالها انحراف فکری، اخلاقی و سیاسی بود. وقتی دنیاپرستی، معامله آخرت، تکبر، هواپرستی و پیروی از منافقان در کنار یکدیگر قرار گرفت، نتیجه آن شهادت فرزند پیامبر صلی الله علیه و آله و هتک حرمت خاندان وحی شد؛ فاجعهای که اگرچه در کربلا رخ داد، اما مقدمات آن سالها پیش از عاشورا شکل گرفته بود.
در مقابل این جبهه، امام حسین علیهالسلام «فَجَاهَدَهُمْ فِیكَ صَابِرًا مُحْتَسِبًا»؛ با صبر، اخلاص و تنها برای خدا ایستادگی کرد تا پردههای جهالت را کنار بزند و راه هدایت را برای همیشه روشن کند. از این رو، زیارت اربعین صرفاً گزارشی از یک حادثه تاریخی نیست، بلکه هشداری همیشگی برای همه نسلهاست؛ اینکه هر جامعهای اگر گرفتار دنیاپرستی، هواپرستی، تکبر و پیروی از جریان نفاق شود، ممکن است بار دیگر در برابر حجت خدا قرار گیرد، و هر جامعهای که عقلانیت، ولایت عترت و بصیرت را محور خود قرار دهد، در امتداد همان هدفی حرکت خواهد کرد که امام حسین علیهالسلام برای آن خون خود را تقدیم خداوند کرد.
انتهایپیام/
