مقاومت، اندیشه ای که در تاریخ ماندگار شد
به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، احمد محمدی استاد دانشگاه و پژهشگر حوزه مطالعات فرهنگی در نشست علمی با موضوع مقاومت؛ میراث فکری رهبر شهید در ساختن گفتمان ماندگار که در موسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی برگزار شد، بیان داشت: مقاومت در اندیشه آیت الله خامنه ای(ره) از راهبرد سیاسی به گفتمانی تاریخی و ماندگار تبدیل شد.
وی در ابتدای این نشست با اشاره به تفاوت میان یک کنشگر سیاسی و یک شخصیت تاریخی اظهار داشت: برخی افراد در مقاطع خاص تاریخی نقشآفرینی میکنند، اما ماندگاری واقعی زمانی شکل میگیرد که یک اندیشه بتواند شیوه نگاه جامعه به مسائل بنیادین را تغییر دهد و پس از پایان حضور یک فرد نیز به حیات خود ادامه دهد. همچنین در تاریخ سیاسی ملتها، رهبران بزرگ تنها با تصمیمها و اقدامات اجرایی خود شناخته نمیشوند، بلکه میزان تأثیرگذاری آنها در تغییر نظام معنایی جوامع نیز اهمیت دارد. شخصیتی که بتواند مفاهیم جدیدی را در ذهن جامعه تثبیت کند، از یک بازیگر سیاسی فراتر رفته و به یک عنصر مؤثر در حافظه تاریخی تبدیل میشود.
محمدی خاطرنشان کرد: یکی از مهمترین ابعاد میراث فکری رهبر شهید، تبدیل مفهوم مقاومت از یک واکنش مقطعی به یک منطق تاریخی بود، به این معنا که مقاومت دیگر صرفاً پاسخی به یک تهدید یا شرایط خاص سیاسی نیست، بلکه به شیوهای برای تحلیل جایگاه ملتها، مفهوم استقلال و امکان اثرگذاری در نظام جهانی تبدیل شده است. از این منظر بسیاری از پدیدههای سیاسی در جهان معاصر در قالب واکنشهای کوتاهمدت قابل بررسی هستند، تصمیمی در برابر تصمیم دیگر یا اقدامی در برابر یک تهدید است. اما برخی جریانها از این سطح عبور کرده و به دستگاهی معنایی تبدیل میشوند که جامعه از طریق آن، مناسبات قدرت، روابط بینالملل و جایگاه تاریخی خود را تفسیر میکند.
این استاد دانشگاه افزود: گفتمان مقاومت در چنین چارچوبی تنها مجموعهای از اقدامات سیاسی یا امنیتی نیست، بلکه مجموعهای از مفاهیم درباره انسان، قدرت، استقلال، هویت و حق انتخاب ملتهاست. زمانی که یک مفهوم بتواند در سطح اندیشه اجتماعی جایگاه پیدا کند، از سطح یک رفتار سیاسی فراتر رفته و به بخشی از فرهنگ سیاسی جامعه تبدیل میشود. از همین رو، اهمیت تاریخی رهبر شهید در این بود که مقاومت را از سطح یک ضرورت زمانی به سطح یک باور راهبردی ارتقا داد. همچنین این نگاه به معنای نادیده گرفتن پیچیدگیهای جهان سیاست نیست، بلکه بر این اصل تأکید دارد که ملتها میتوانند در برابر منطق تحمیل منفعل نباشند و در تعیین مسیر تاریخی خود نقشآفرینی کنند.
این پژوهشگر حوزه مطالعات فرهنگی خاطرنشان کرد: قدرت در طول تاریخ تنها بر پایه ابزارهای مادی شکل نگرفته است، بلکه توانایی تولید معنا و ارائه روایت نیز یکی از پایههای اصلی قدرت محسوب میشود. هر جریانی که بتواند برداشت خود از جهان و آینده را در جامعه تثبیت کند، بخش مهمی از میدان فکری و سیاسی را در اختیار خواهد داشت. همچنین یکی از ویژگیهای مهم میراث رهبر شهید، تبدیل مقاومت به یک روایت منسجم بود؛ روایتی که در آن استقلال، هویت و عزت ملی در کنار یکدیگر قرار میگیرند و یک منظومه فکری واحد را شکل میدهند و چنین روایتی باعث میشود یک تجربه سیاسی از مرزهای زمانی عبور کرده و به یک اندیشه تاریخی تبدیل شود.
محمدی با اشاره به اهمیت عبور گفتمانها از وابستگی به افراد افزود: بسیاری از جریانهای سیاسی با حضور یک رهبر رشد میکنند، اما پس از فقدان آن فرد به دلیل نداشتن بنیان فکری و اجتماعی پایدار، دچار ضعف میشوند. در مقابل، اندیشهای که در ذهن جامعه ریشه بدواند، دیگر متعلق به یک شخص یا یک دوره خاص نیست، بلکه به بخشی از حافظه سیاسی و فرهنگی تبدیل خواهد شد. همچنین رهبران ماندگار کسانی هستند که تنها در شرایط بحرانی تصمیمهای مهم اتخاذ نمیکنند، بلکه برای جامعه خود افق معنایی ترسیم میکنند. آنها به پرسشهایی اساسی درباره مفهوم استقلال، نسبت قدرت و هویت، و نقش ملتها در تحولات جهانی پاسخ میدهند.
این استاد دانشگاه اظهار داشت: گفتمان مقاومت بر این باور استوار است که تاریخ تنها توسط قدرتهای بزرگ نوشته نمیشود، بلکه اراده ملتها نیز در شکلدهی به روند تحولات جهانی نقش دارد. این نگاه، سیاست را صرفاً عرصه محاسبه منافع نمیداند، بلکه آن را پیوندی میان واقعیت، آرمان، قدرت و معنا تلقی میکند. از این رو، بررسی میراث سیاسی رهبران بزرگ نباید تنها به تصمیمهای اجرایی و رخدادهای زمانه محدود شود، بلکه باید تأثیری که بر تغییر نگاه جامعه نسبت به مفاهیم اساسی گذاشتهاند نیز مورد توجه قرار گیرد. تبدیل مقاومت به یک گفتمان، در واقع ایجاد این باور است که ملتها همچنان امکان انتخاب، اثرگذاری و ساخت آینده خود را دارند.
احمد محمدی در پایان این نشست افزود: هیچ گفتمان زندهای بدون بازخوانی، عقلانیت و توان پاسخگویی به مسائل جدید نمیتواند استمرار پیدا کند. البته ماندگاری یک اندیشه تنها با تکرار مفاهیم گذشته تضمین نمیشود، بلکه در توانایی آن برای تحلیل شرایط تازه و ارائه پاسخهای متناسب با تحولات جهان سنجیده میشود. همچنین گفتمان مقاومت برای باقی ماندن به عنوان یک میراث تاریخی، باید ضمن حفظ اصول بنیادین خود، ظرفیت مواجهه با مسائل جدید را داشته باشد، و پویایی فکری و توان تحلیل تحولات جدید، شرط استمرار هر اندیشهای در طول تاریخ است. از همین رو، میراث واقعی رهبران بزرگ در مفاهیمی نهفته است که به نسلهای آینده منتقل میکنند و بر این اساس، تبدیل مقاومت از یک راهبرد سیاسی به یک گفتمان تاریخی، مهمترین وجه ماندگار این میراث فکری محسوب میشود، میراثی که یک تجربه سیاسی را به چارچوبی برای فهم گذشته و ساخت آینده تبدیل کرده است.
انتهای پیام/
