سلاح امام رضا(ع) در مناظره با مسیحیان و یهودیان چه بود؟

به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، جت‌الاسلام سیدمسعود عمرانی، عضو هیئت علمی دانشگاه فرهنگیان، در گفت‌وگو با خبرنگار تسنیم با اشاره به سیره عملی امام هشتم(ع) در مواجهه با پیروان ادیان، اظهار داشت: فضای حاکم بر جلسات علمی امام رضا(ع) نه بر پایه جدال‌های تعصبی، بلکه بر اصول عقلانی و منطقی استوار بود. ایشان با به‌کارگیری عقل، مخاطب‌شناسی دقیق و تسلط کامل بر منابع طرف مقابل (مانند تورات و انجیل)، مناظرات خود را پیش می‌برد. به گفته این استاد دانشگاه، مهم‌ترین ویژگی روشی امام(ع) این بود که هدفشان «غلبه بر انحراف» بود، نه «غلبه بر افراد».

عمرانی در تشریح فضای شکل‌گیری مناظرات گفت: این رویداد تاریخی بین سال‌های 201 تا 203 هجری قمری در شهر مرو و در کاخ مأمون عباسی رخ داد. جایی که امام(ع) به اجبار به عنوان ولیعهد منصوب شده بودند. به گفته وی، تحلیل‌ها درباره انگیزه مأمون متفاوت است؛ گروهی معتقدند مأمون اعتزالی‌مسلک به دنبال بهره‌مندی از دانش امام بود، اما گروه دیگر معتقدند هدف اصلی، تخریب چهره علمی امام(ع) و نشان دادن ناتوانی ایشان بود. با این حال، عضو هیئت علمی دانشگاه فرهنگیان تأکید کرد: «امام(ع) با آگاهی کامل از اهداف پشت‌پرده، از این صحنه به عنوان بزرگترین رویداد فرهنگی دوران خود برای به چالش کشیدن انحرافات فکری و اثبات حقانیت اهل بیت(ع) بهره بردند».

این پژوهشگر حوزه دین سه ویژگی برجسته در روش مناظراتی امام رضا(ع) برشمرد: نخست؛ تسلط بر منابع طرف مقابل (استناد به تورات و انجیل برای اثبات باور خود)، دوم؛ به‌کارگیری عقل و منطق به جای تعصب، و سوم؛ مخاطب‌شناسی دقیق. وی توضیح داد: «امام(ع) با هر فرد متناسب با سطح دانش و شخصیت او سخن می‌گفت و چنان پاسخ می‌داد که گویی خود را مخاطب گفتار طرف مقابل می‌داند.» به گفته عمرانی، ایشان با بزرگان ادیانی همچون جاثلیق (مسیحیان)، رأس‌الجالوت (یهودیان)، هربذ (زرتشتیان) و عمران صابی (صابئان) به بحث نشستند و محور اصلی مباحث، موضوع نبوت پیامبر اسلام(ص) و بشر بودن حضرت عیسی(ع) بود.

عمرانی در بخش دیگری از سخنان خود به حدیث مشهور «سلسلة‌الذهب» اشاره کرد و گفت: این حدیث که هنگام ورود امام رضا(ع) به نیشابور در مسیر هجرت اجباری به خراسان و در جمعیت انبوه مردم بیان شد، از نوع حدیث قدسی است. دلیل نامگذاری آن به «زنجیره طلایی» این است که تمام راویان آن، امامان معصوم و بی‌عیب هستند. اما محتوای حدیث از این قرار است: «کلمه لا اله الا الله حصنی فمن دخل حصنی امن من عذابی» (خداوند فرمود: لااله‌الاالله دژ محکم من است، هر کس وارد دژ من شود، از عذابم در امان است). امام رضا(ع) بلافاصله شرط ورود به این دژ را بیان کردند: «بشرطها و انا من شروطها» (با شرط آن، و من از شروط آن هستم) ؛ یعنی توحید بدون ولایت اهل بیت(ع) تحقق نمی‌یابد.

عضو هیئت علمی دانشگاه فرهنگیان با بیان اینکه امام رضا(ع) نه تنها در شیعه، بلکه در گستره جهان اهل سنت نیز جایگاهی والا دارد، تصریح کرد: علمای بزرگی همچون جوینی شافعی، ایشان را «سرور پاک و معصوم، آگاه به حقیقت علوم و دانا به امور نهانی» توصیف کرده‌اند. به گفته عمرانی، در میان اهل سنت نیز سنت زیارت مرقد امام رضا(ع) رواج داشته و ایشان را به صاحب کرامات بزرگ می‌شناسند.

این استاد دانشگاه در پایان با اشاره به تأثیر هجرت امام رضا(ع) به ایران اظهار داشت: تا پیش از این، تشیع به صورت اقلیت‌های پراکنده در ایران وجود داشت، اما با حضور امام(ع)، تشیع از قلب حجاز به سوی خراسان بزرگ حرکت کرد و در این سرزمین ریشه دوانید. حضرت با ابزارهایی همچون جلسات پرسش و پاسخ، مناظره با علمای ادیان و مذاهب، اندیشه ناب تشیع را به اقشار وسیع مردم معرفی کردند. عمرانی تأکید کرد: «سیره عملی امام رضا(ع) ترکیبی بی‌نظیر از تعقل، اخلاق و سیاست است؛ ایشان در مناظرات با عقل و منطق، در برخورد با دیگران با کرامت انسانی و در مواجهه با حاکمیت ستمگر با شجاعت و اصول‌گرایی، الگویی برای زیست مسئولانه ارائه دادند».

انتهای پیام/