دین دربارهی نبرد و سازش چه میگوید؟
به گزارش خبرگزاری تسنیم، حجتالاسلام محمدتقی سبحانی دانشیار، پژوهشگر برجسته کلام اسلامی و رئیس بنیاد بینالمللی امامت در رویداد تخصصی مدرسه تابستانه کلام و الهیات جنگ و صلح که به همت انجمن کلام اسلامی حوزه، گروه آموزشی فلسفه و کلام اسلامی مرکز تخصصی آخوند خراسانی، پژوهشکده اسلام تمدنی و مؤسسه معارف اهلبیت (ع) برگزار شد، پایههای نظری و دکترینهای وحیانی صلح و مقاومت را مورد بررسی قرار دادند.
سبحانی در ابتدای سخنان خود در این نشست، مفهوم بنیادین سنت را در ادبیات وحیانی کالبدشکافی کرد و آن را نظامی قاعدهمند، قانونی عینی و تبدیلناپذیر دانست که با جعل و اراده بالغه پروردگار در تاروپود هستی جریان یافته است. وی با تفکیک دقیق میان دو نشئه بنیادین، یعنی عالم خلق که ناظر به قوانین جبری و تکوینی طبیعت است، و عالم امر که بر مدار نظام ارادهها و افعال اختیاری انسانها سامان میپذیرد، تصریح کرد؛ سنتهای الهی حاکم بر جنگ و صلح، منحصراً در قلمرو عالم امر تعین مییابند؛ ساحتی که تحقق عینی و تطبیق خارجی قوانین الهی در آن، مشروط به حضور، کنشگری و تصمیمگیری ارادههای انسانی در صحنه واقعیت است.
رئیس بنیاد بینالمللی امامت در ادامه، دیدگاه اسلامستیزانهای که دین مبین اسلام را آیینی سراسر قتال، خونریزی، خشونت ذاتی و فاقد منطق گفتگو معرفی میکند، و دوم؛ نگرش انفعالی برخی جریانهای روشنفکری معاصر که در واکنشی تدافعی، اسلام را صرفاً دین صلح مطلق، سازش بیقیدوشرط و مدارای صِرف پنداشته و جنگ را پدیدهای بیقاعده و فرعی به شمار میآورند را به نقد کشید.
سبحانی با ابطال تلقیهای تکبعدی، بر اصالت دوگانه سنت جنگ و صلح در دستگاه وحیانی تأکید ورزید و تصریح کرد؛ قرآن کریم هر دو مؤلفه جنگ و صلح را به عنوان سنتهای اصیل، مبنایی و ریشهدار الهی در ساماندهی حیات جوامع بشری به رسمیت شناخته است. وی افزود: در ساحت تبیین سنت جنگ، تعبیر ژرف قرآنی مدافعه نقشی محوری ایفا میکند، و آیاتی همچون وَلَوْلَا دَفْعُ اللَّهِ النَّاسَ بَعْضَهُمْ بِبَعْضٍ لَفَسَدَتِ الْأَرْضُ در سوره مبارکه بقره و لَهُدِّمَتْ صَوَامِعُ وَبِیَعٌ… در سوره مبارکه حج، به روشنی گواهی میدهند که بقای صلاح در پهنه زمین و حراست از شعائر دینداری و معابد الهی، در گرو مدافعه، رویارویی مستقیم و ستیز ارادههای مؤمنان در برابر جریانهای زیادهخواه و ستمپیشه باطل است؛ واقعیتی اجتنابناپذیر که ضرورت تشریع حکم جهاد و مقاتله را با ندای كُتِبَ عَلَیْكُمُ الْقِتَالُ آشکار میسازد.
این پژوهشگر برجسته کلام اسلامی خاطر نشان کرد؛ قرآن مجید بر اصالت و گستره سنت سلم و همزیستی عادلانه صحه میگذارد، و فرامینی نظیر ادْخُلُوا فِی السِّلْمِ كَافَّةً و رهنمودهای روشنگر سوره مبارکه ممتحنه به جامعه اسلامی میآموزد که نباید هر غیرمسلمانی را هدف تیغ جهاد قرار داد، بلکه در برابر آن دسته از کافرانی که سر جنگ با دین ندارند و مسلمانان را از دیارشان آواره نکردهاند، تکلیف شرعی بر مدار نیکی، قسط، انصاف و رعایت عدالت استوار است، و اوج این درایت راهبردی در سوره مبارکه انفال متجلی میشود، جایی که شریعت پس از دستور اکید به تمهید بالاترین مدار اقتدار، توانمندی تسلیحاتی و ایجاد بازدارندگی رعبآور در برابر دشمنان وَأَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّةٍ بیدرنگ فرمان میدهد که وَإِنْ جَنَحُوا لِلسَّلْمِ فَاجْنَحْ لَهَا؛ یعنی چنانچه متجاوزان عملاً دست از ستیز کشیده و بال آشتی گشودند، شما نیز به سمت صلح حرکت کنید. وحی در آیه بعد با اعلام وَإِنْ یُرِیدُوا أَنْ یَخْدَعُوكَ فَإِنَّ حَسْبَكَ اللَّهُ، راه را بر بهانهتراشیها، نیتخوانیهای وسواسی و سوءظنهای دائمی میبندد و تأکید میکند که به صرف احتمال فریب دشمن در آینده، نباید دست رد بر سینه پیشنهادهای عینی صلح زد.
محمد تقی سبحانی در پایان به مرزبندی هوشمندانهای میان اصول جاودان و سنتهای ابزاری پرداخت و تصریح کرد؛ در منظومه معرفتی قرآن، ارکانی بنیادین مانند ولایت الهی، مرزبندی قاطع جبهه حق در برابر طاغوت، و حکم محوری أَشِدَّاءُ عَلَى الْكُفَّارِ رُحَمَاءُ بَیْنَهُمْ اصولی ابدی، فراگیر، نامشروط و تعطیلناپذیرند و کشاکش تمدنی میان ایمان و کفر هیچگاه پایان نمیپذیرد. با این حال نباید این درگیری ذاتی وجودی را با رخدادهای انضمامی میدان خلط کرد. پدیدههایی همچون درگیری نظامی یا توافق بر سر صلح، ماهیتاً اموری موقعیتمند، مقید به شرایط و موازنه قوا، و ابزارهایی تاکتیکی در خدمت صیانت از آن جبهه توحیدی بنیادین هستند، عقلانیتی شگرف که تجلی تمامعیار آن در شاهکار دیپلماتیک صلح حدیبیه نمایان شد، پیمانی تاریخی که گرچه ظاهری غیرجنگی داشت، اما از جانب پروردگار به عنوان برترین و والاترین فتح مبین ممهور گشت.
انتهای پیام/
